ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡೆಂಗ್ಯೂ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 20, 2026ರಂದು ಡ್ರಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (DCGI) ಜಪಾನಿನ ಔಷಧ ಕಂಪನಿ ಟಕೆಡಾ ಬಯೋಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ನ
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ (QDENGA / TAK-003) ಲಸಿಕೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ಮೊದಲ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಲಸಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅನುಮೋದನೆಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ಈ ಸೊಳ್ಳೆಜನ್ಯ ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ.
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಎಂದರೇನು?
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಒಂದು ಟೆಟ್ರಾವ್ಯಾಲೆಂಟ್ (ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ) ಲೈವ್ ಅಟೆನ್ಯುಯೇಟೆಡ್ ಲಸಿಕೆ. ಅಂದರೆ, ಇದು ಡೆಂಗ್ಯೂ ವೈರಸ್ನ ನಾಲ್ಕೂ ಸೆರೋಟೈಪ್ಗಳಾದ DENV-1, DENV-2, DENV-3 ಮತ್ತು DENV-4ರ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸೋಂಕು ಬಂದಾಗ ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು 2022ರಿಂದ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು 43ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಯಿಂದ ಪ್ರೀಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಷನ್ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 3.2 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಡೋಸ್ಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಇ. ಜೊತೆಗೆ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ.
ಯಾರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು?
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ 4 ರಿಂದ 60 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಸೋಂಕು ಆಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಲಸಿಕೆಗಳಂತೆ (ಉದಾ: ಡೆಂಗ್ವಾಕ್ಸಿಯಾ) ಪೂರ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಬ್ಲಡ್ ಟೆಸ್ಟ್) ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಭಾರತದಂತಹ ಅಧಿಕ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ, ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಲಸಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಡೋಸಿಂಗ್ ವಿಧಾನ
ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಡೋಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಡೋಸ್ 0.5 ಮಿಲಿ. ಚರ್ಮದ ಕೆಳಗೆ (ಸಬ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್) ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಡೋಸ್ನ ನಂತರ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಡೋಸ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಡೋಸ್ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ?
ಜಾಗತಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಟ್ರಯಲ್ಗಳಲ್ಲಿ (28,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು) ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ:
*ಎರಡನೇ ಡೋಸ್ನ 12 ತಿಂಗಳ ನಂತರ ವೈರಾಲಜಿಕಲ್ ಆಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿರುದ್ಧ 80.2% ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ.
*18 ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ 90.4% ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ.
*4.5 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ 84.1% ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
*ಏಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕೂ ಸೆರೋಟೈಪ್ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೇಸ್-3 ಟ್ರಯಲ್ (DEN-302) ಸಹ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು
ಬಹುತೇಕ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯವು:
*ಚುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋವು (ಸುಮಾರು 50%)
*ತಲೆನೋವು (35%)
*ಸ್ನಾಯು ನೋವು (31%)
*ಚುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪಾಗುವುದು
*ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ
*ಜ್ವರ
ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1-3 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಡೋಸ್ನ ನಂತರ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಡಿಮೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಯಾರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು?
*ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು
*ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿರುವವರು (ಲಸಿಕೆಯ ನಂತರ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕಾಯಬೇಕು)
*ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲವಾದವರು (ಹೈ ಡೋಸ್ ಸ್ಟೆರಾಯ್ಡ್, ಕೀಮೋಥೆರಪಿ, ಇತರೆ ಇಮ್ಯುನೊಸಪ್ರೆಸಿವ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವವರು)
*ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ HIV ಅಥವಾ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ದುರ್ಬಲವಾದ HIV ರೋಗಿಗಳು
*ಲಸಿಕೆಯ ಯಾವುದೇ ಘಟಕಾಂಶಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಅಲರ್ಜಿ ಇರುವವರು
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?
ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಡೆಂಗ್ಯೂ ಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಸೆರೋಟೈಪ್ಗಳು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ತ್ವರಿತ ನಗರೀಕರಣ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಂಕನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೊಳ್ಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಇನ್ನೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಬೆಲೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಲಸಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವುದು ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿ ಪನಾಸಿಯಾ ಬಯೋಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಐಸಿಎಂಆರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ‘ಡೆಂಗಿಆಲ್’ ಲಸಿಕೆ 2027ರ ವೇಳೆಗೆ ಬರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಅನುಮೋದನೆ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸುಧಾರಣೆ. ಆದರೆ ಲಸಿಕೆ ಒಂದು ಸಾಧನ ಮಾತ್ರ. ಡೆಂಗ್ಯೂ ಮುಕ್ತ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವೇ ಅಗತ್ಯ.
ಇತರ ಲಸಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಲಸಿಕೆಯು ಹಿಂದಿನ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಲಸಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸನೋಫಿ ಪಾಸ್ಚರ್ನ ಡೆಂಗ್ವಾಕ್ಸಿಯಾ ಲಸಿಕೆಯು ಹಿಂದೆ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಸೋಂಕು ಆಗಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆರೋನೆಗೆಟಿವ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೀಡಬಹುದು. WHO ಪ್ರಕಾರ, ಡೆಂಗ್ಯೂ ಅಧಿಕ ಹರಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಲಸಿಕೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಡೆಂಗ್ಯೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.
ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಿದ್ಧತೆ
ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು ಈ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಇದು ಡೆಂಗ್ಯೂ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮೈಲುಗಲ್ಲು. ಆದರೆ ಲಸಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೊಳ್ಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಮುದಾಯ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಐಸಿಎಂಆರ್ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಲಸಿಕೆಯ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರ, ವಿತರಣಾ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ (4 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು) ಲಸಿಕೆ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಬೇಕು.
ಭವಿಷ್ಯದ ನೋಟ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ
ಟಕೆಡಾ ಕಂಪನಿಯು ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಇ. ಜೊತೆಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ಕೋಟಿ ಡೋಸ್ಗಳವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪನಾಸಿಯಾ ಬಯೋಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಐಸಿಎಂಆರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ‘ಡೆಂಗಿಆಲ್’ ಲಸಿಕೆಯು 2027ರಲ್ಲಿ ಬರಲಿದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕೂ ಸೆರೋಟೈಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲಿತ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಲಸಿಕೆಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಡೆಂಗ್ಯೂ ಮುಕ್ತ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ನಾಗರಿಕರು ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಕ್ಯೂಡೆಂಗಾ ಅನುಮೋದನೆ ಭಾರತದ ಆರೋಗ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲುಗಲ್ಲು. ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಪರಿಹಾರ. ಡೆಂಗ್ಯೂ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಾಗರಿಕರ ಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.
