ಕೃತಕ ಮಳೆ ಎಂದರೆ ಏನು? ಹೇಗೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ?

• ️⃣ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎನ್ನುವುದು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಾಗಿಸಲು ಬಳಸುವ ತಂತ್ರ.
• ️⃣ ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್‌ನಂತಹ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ️⃣ ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ರೈತರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಬರಗಾಲದ ಕಾರ್ಮೋಡ ಕವಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ 'ಕೃತಕ ಮಳೆ' ಅಥವಾ 'ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ' ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ವಿಮಾನ ಹಾರಿಸಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಂದು ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ನಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವಿದೆ.

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎಂದರೇನು?

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಎನ್ನುವುದು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಂತ್ರ. ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ, ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಅಂದರೆ, ಮೋಡಗಳಿದ್ದರೂ ಮಳೆಯಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಭಾರವಾಗಿ ಮಳೆಹನಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಲಿಕಲ್ಲು ಮಳೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಬಳಿ ದಟ್ಟ ಮಂಜನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಭರವಸೆಯಾಗಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೃತಕ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

ಕೃತಕ ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳಿರುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮೋಡಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಖಾಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ: ಮೊದಲಿಗೆ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಆವಿಯಾಗಿ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ತಂಪಾಗಿ, ಘನೀಕರಣಗೊಂಡು ಮೋಡಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಈ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಹಗುರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನಗಳು ಅಥವಾ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಈ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು 'ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಬೀಜ'ಗಳಂತೆ (ice nuclei) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಶೀತಲಗೊಂಡ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹನಿಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಣಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಘನೀಭವಿಸಿ, ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಹರಳುಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರಮೇಣ, ಈ ಹರಳುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗೆ ಬರುವಾಗ ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಕರಗಿ ಮಳೆಹನಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.

ಬಳಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ (Silver Iodide), ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಅಯೋಡೈಡ್ (Potassium Iodide) ಮತ್ತು ಘನೀಕೃತ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (Dry Ice) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ದ್ರವೀಕೃತ ಪ್ರೊಪೇನ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪ್ಪಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್‌ನ ಹರಳು ರಚನೆಯು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೋಲುವುದರಿಂದ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬೀಜಕಾರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಲು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮೋಡಗಳ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದು. ಎರಡನೇಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಣಗಳು ಮೋಡಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ ಮಳೆ ಸುರಿಸಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಬರಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವರ್ಷಧಾರೆ'ಯ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, 2026ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ರೈತರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ವೆಚ್ಚ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಒಂದು ದುಬಾರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯ ಮೋಡಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಮಳೆ ಬರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಇದರ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್‌ನಂತಹ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬಳಕೆಯು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯನ್ನು ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ತುರ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.