ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕನಸಿಗೆ ನಾಂದಿ
1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯತ್ತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಿತ್ತು. ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್ ಅವರಂತಹ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ನಾಯಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ಅಂಬೆಗಾಲಿಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಆಗಲೇ ಸ್ವಂತ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕನಸು ಚಿಗುರೊಡೆದಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.
'ಆರ್ಯಭಟ'ನ ಜನನ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಾತ್ರ
ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ 'ಆರ್ಯಭಟ'ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೋಜನೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರು. ನಗರದ ಪೀಣ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಶೆಡ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ 'ಆರ್ಯಭಟ' ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಡಾ. ಯು. ಆರ್. ರಾವ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡವು ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸಿ, ಕೇವಲ 30 ತಿಂಗಳುಗಳ ದಾಖಲೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 360 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕದ ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಸೌರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿತ್ತು.
ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ನೇಹಹಸ್ತ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಬಲ್ಲ ಬೃಹತ್ ರಾಕೆಟ್ಗಳನ್ನು (ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ) ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಅಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ (ರಷ್ಯಾ). 1972ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲು ರಷ್ಯಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸಹಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ಹಡಗುಗಳ ಕಣ್ಗಾವಲಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದು ಅಂದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈತ್ರಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಡಾವಣೆ ಮತ್ತು ಎದುರಾದ ಸವಾಲು
1975ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 19, ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡಬೇಕಾದ ದಿನ. ಅಂದು ರಷ್ಯಾದ ಕಪುಸ್ಟಿನ್ ಯಾರ್ ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಾಸ್ಮೋಸ್-3M ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ 'ಆರ್ಯಭಟ' ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ 11ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಭಾರತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಉಡಾವಣೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಕ್ಷೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ದೋಷದಿಂದಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. இதனால் ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದವರೆಗೆ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಆ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೈಫಲ್ಯವು ಇಸ್ರೋಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.
ಒಂದು ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಆರಂಭ
'ಆರ್ಯಭಟ' ಯೋಜನೆಯು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಒಂದು ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು, ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳೇ ಮುಂದೆ 'ಭಾಸ್ಕರ', 'ರೋಹಿಣಿ'ಯಂತಹ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಂದ್ರಯಾನ, ಮಂಗಳಯಾನದಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 'ಆರ್ಯಭಟ' ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು.
