ಕೃತಕ ಮಳೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವೇ?

• ️⃣ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕೃತಕವಾಗಿ ಮಳೆ ಬರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
• ️⃣ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಯೋಡೈಡ್ ಬಳಸಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ️⃣ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದು, ವೆಚ್ಚವೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.

ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಭಾವ ತಲೆದೋರಿದಾಗ, ಆಕಾಶದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಮಳೆರಾಯನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ನಾವೇ ಮಳೆ ಬರಿಸಬಹುದೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವೇ 'ಕೃತಕ ಮಳೆ' ಅಥವಾ 'ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ'.

ಹೌದು, ಸಾಧ್ಯ! ಆದರೆ ಇದು ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಅಲ್ಲ, ವಿಜ್ಞಾನ

ಕೃತಕ ಮಳೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದನ್ನು 'ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ' (Cloud Seeding) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನಾವು நினைಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಮಳೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬೇಕೇಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಮೋಡಗಳು ಇರಬೇಕು. ಮೋಡಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಶುಭ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ತರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯು, ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಮಳೆ ಮೋಡಗಳ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಮಳೆಹನಿಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

'ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ' ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯ

ಮಳೆ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ನೀರಿನ ಆವಿ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಕಣಗಳಾಗಿ (supercooled water droplets) ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿ ದೊಡ್ಡ ಹನಿಗಳಾಗಿ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವುದೇ ಮಳೆ. ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಮಾನಗಳು ಅಥವಾ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು 'ಬೀಜ'ಗಳಂತೆ (nuclei) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಹನಿಗಳಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಹನಿಗಳು ಭಾರವಾದ ತಕ್ಷಣ ಮಳೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.

ಬಳಸಲಾಗುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಯಾವುವು?

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಯೋಡೈಡ್ (Silver Iodide), ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಂ ಅಯೋಡೈಡ್ (Potassium Iodide) ಮತ್ತು ಘನೀಕೃತ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅಂದರೆ ಒಣ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ (Dry Ice). ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಯೋಡೈಡ್‌ನ ಹರಳು ರಚನೆಯು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ರಚನೆಯನ್ನೇ ಹೋಲುವುದರಿಂದ, ಇದು ನೀರಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಹರಳುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮೋಡಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನಂತಹ ಹೈಗ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ (Hygroscopic) ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಮೋಡದೊಳಗೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು.

ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಮೋಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ತೇವಾಂಶದಂತಹ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ಮೋಡಗಳು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 2003, 2017 ಮತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವರ್ಷಧಾರೆ'ಯಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 10-20% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ವೆಚ್ಚ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ₹20,000 ದಿಂದ ₹1,00,000 ವರೆಗೆ ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು. ದುಬಾರಿ ವಿಮಾನಗಳು, ರಾಡಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನುರಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ഇതിನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು

ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಸಿಂಪಡಿಸುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಯೋಡೈಡ್ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಕೆಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬೇಕಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಮಳೆ ಬರಿಸಿದರೆ, ಅದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಿದ್ದ ಮಳೆಯನ್ನು 'ಕದ್ದಂತೆ' ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ಚೀನಾ, ಯುಎಇಯಂತಹ ದೇಶಗಳು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, 2008ರ ಬೀಜಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದೆಂದು ಮೊದಲೇ ಮೋಡ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿ ಮಳೆ ಬರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.