ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ
ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಥೆಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಸಭೆಗೆ (Central Legislative Assembly) 1938ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ರಾಧಾಬಾಯಿ ಸುಬ್ಬರಾಯನ್
ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, 1926ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಮುತ್ತುಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಶಾಸನಸಭೆಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಶಾಸಕಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.
ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಾರಿಶಕ್ತಿ
ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ. ಈ ಸಭೆಯು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಮೊದಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಸತ್ತಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1946ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 15 ಮಂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್, ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್, ಬೇಗಂ ಐಜಾಜ್ ರಸೂಲ್, ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್, ಹಂಸಾ ಜೀವ್ರಾಜ್ ಮೆಹ್ತಾ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅಮೃತ್ ಕೌರ್ ಮತ್ತು ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯರು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆ ಬೇಗಂ ಐಜಾಜ್ ರಸೂಲ್ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತದ инклюசிವ್ (inclusive) ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂವಿಧಾನದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.
ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರವರ್ತಕರು
1951-52ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ. ಈ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ 22 ಮಹಿಳೆಯರು ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಮತ್ತು ಹಲವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಇವರೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರು. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅಮೃತ್ ಕೌರ್, ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ, ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅಮೃತ್ ಕೌರ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಸಂಸದೆಯಾಗಿರದೆ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ ಅವರು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಕೇರಳದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಆನಿ ಮಸ್ಕ್ರೀನ್, ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಈ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದರು.
ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ
ರಾಧಾಬಾಯಿ ಸುಬ್ಬರಾಯನ್, ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ 15 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯೆಯರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸತ್ತು, ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿ ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ (2009-2014) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಈ ಪಯಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯೇ ಇದೆ. ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದೆಯರ ಧೈರ್ಯ, ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಹೋರಾಟವಿಲ್ಲದೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಇಂದಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
