ಹಂಪಿ: ವಿಜಯನಗರದ ವೈಭವದ ಅವಶೇಷಗಳು
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಂಪಿ, ಇಂದು ತನ್ನ ಭವ್ಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. [22] ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ
ಈ ಪ್ರದೇಶ ಒಂದು ತೆರೆದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. [22] ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ, ವಿಜಯ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಗೀತದ ಕಂಬಗಳು, ಮತ್ತು ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದಂತಹ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. 1986ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. [24] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲು ಕೂಡ ಅಂದಿನ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೈಭವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಮಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ಹಂಪಿಯ ನೋಟವನ್ನು ಸವಿಯುವುದೇ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಅನುಭವ.
ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು: ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ
ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯೇ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು. [14] ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ 'ನಾಗರ' ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ 'ದ್ರಾವಿಡ' ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. [17] ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು 'ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತೊಟ್ಟಿಲು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವು 1987ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿತು. [12] ಇಲ್ಲಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. [12] ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿವೆ. ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ದೇಗುಲಗಳು: ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಕಾವ್ಯ
ಬೇಲೂರು, ಹಳೇಬೀಡು ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ 2023ರಲ್ಲಿ, ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ. [6, 7] ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ. [8] ಬೇಲೂರಿನ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಹಳೇಬೀಡಿನ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. [8] ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಟ್ಯಗಾತಿಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳು (ಮದನಿಕೆಗಳು), ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ পৌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ನೋಡುಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. [17] ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದೆಂದರೆ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಂತೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು: ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕವಲ್ಲ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೂ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. [15] 2012ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. [16] ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ 'ಬಿಸಿ ತಾಣ'ಗಳಲ್ಲಿ (Biodiversity Hotspots) ಒಂದಾಗಿದೆ. [21] ಸಾವಿರಾರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಭಯವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [21] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ತಲಕಾವೇರಿ, ಕುದುರೆಮುಖ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. [21] ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು, ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು, ಮತ್ತು ಜುಳುಜುಳು ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
