ಭೂಕಂಪಗಳು ಏಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ? ಮೂಲ ಕಾರಣ
ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಒಂದೇ ಅಖಂಡ ಪದರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಹಲವು ಬೃಹತ್ 'ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಟ್'ಗಳಿಂದ (ಭೂಫಲಕಗಳು) ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಲೇಟ್ಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ, ಒಂದರ ಕೆಳಗೆ
ಮತ್ತೊಂದು ನುಸುಳಿದಾಗ ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಘರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನಾವು ಭೂಕಂಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. [12, 14] ಈ ಭೂಫಲಕಗಳ ಅಂಚುಗಳು ಅಥವಾ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 'ಫಾಲ್ಟ್ ಲೈನ್ಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
'ರಿಂಗ್ ಆಫ್ ಫೈರ್': ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕಂಪನ ಪಟ್ಟಿ
ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರದೇಶವೇ 'ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಂಗ್ ಆಫ್ ಫೈರ್'. [14] ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುದುರೆ ಲಾಳದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. [15] ಪ್ರಪಂಚದ ಸುಮಾರು 90% ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು 75% ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಇದೇ ವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. [11, 10] ಜಪಾನ್, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಈ 'ರಿಂಗ್ ಆಫ್ ಫೈರ್'ನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. [7] ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಲ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಲು ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.
ಭಾರತದ ಭೂಕಂಪನ ವಲಯಗಳು
ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಭೂಕಂಪದ ಅಪಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳಾಗಿ (Seismic Zones) ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಲಯ-II (ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ), ವಲಯ-III (ಮಧ್ಯಮ ಅಪಾಯ), ವಲಯ-IV (ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ) ಮತ್ತು ವಲಯ-V (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ). [5, 13] ಸರ್ಕಾರದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 59% ಭಾಗವು ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಭೂಕಂಪದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [6, 9] ದೇಶದ ಸುಮಾರು 11% ಪ್ರದೇಶವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ ವಲಯ-V ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, 18% ವಲಯ-IV ನಲ್ಲಿದೆ. [13]
ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ 'ವಲಯ-V'
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 'ವಲಯ-V' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ 8ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ (ಅಸ್ಸಾಂ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಣಿಪುರ, ತ್ರಿಪುರಾ, ಮಿಜೋರಾಂ), ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಗುಜರಾತ್ನ ಕಛ್ ಮರುಭೂಮಿ, ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. [4, 5] ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕವು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕದ ಕೆಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶವು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. [13]
ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದ 'ವಲಯ-IV' ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು
ವಲಯ-V ನಂತರದ ಅತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಲಯವೆಂದರೆ ವಲಯ-IV. ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳು, ಗುಜರಾತ್ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬಿಹಾರದ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. [5] ದೆಹಲಿ, ಪಟನಾ, ಶ್ರೀನಗರ, ಶಿಮ್ಲಾ, ಗುವಾಹಟಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ವಲಯ-IV ಮತ್ತು V ರಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವಿದೆ. [4, 5] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ವಲಯ-II ಮತ್ತು ವಲಯ-III ರಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [4]
