ರೈತರ ಚಳುವಳಿ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಧರಣಿ
ಭಾರತದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದರೆ 2020-21ರ ರೈತ ಚಳುವಳಿ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರು ದೆಹಲಿಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು.
2020ರ ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು 'ದೆಹಲಿ ಚಲೋ' ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಧರಣಿಯು, ಸುಮಾರು 380 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಸಿಲು, ಚಳಿ, ಮಳೆ ಎನ್ನದೆ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಕೇವಲ ಭಾರತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, 2021ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ರೈತರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ, ನಿರಂತರ ಧರಣಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಇರೋಮ್ ಶರ್ಮಿಳಾ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ 16 ವರ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟ
ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ದಾಖಲೆ ಮಣಿಪುರದ 'ಉಕ್ಕಿನ ಮಹಿಳೆ' ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಇರೋಮ್ ಚಾನು ಶರ್ಮಿಳಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ (AFSPA)ಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಅವರು ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. 2000ನೇ ಇಸವಿ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ಈ ಹೋರಾಟ ಬರೋಬ್ಬರಿ 16 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ದ್ರವಾಹಾರ ನೀಡಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಈ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೇ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅವರ ಹೋರಾಟ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಛಲ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತೇ ಬೆರಗಾಯಿತು. 2016ರ ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ: ದಶಕಗಳ ಚಳುವಳಿ
ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ 'ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ' (NBA). 1985ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಚಳುವಳಿಯು, ನರ್ಮದಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಈ ಆಂದೋಲನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರಣಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳು, ಬೃಹತ್ ರ್ಯಾಲಿಗಳು, ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು 'ಜಲ ಸಮಾಧಿ'ಯಂತಹ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಿರಂತರ ಧರಣಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
'ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ' ಎನ್ನುವುದರ ಅರ್ಥವೇನು?
ಹಾಗಾದರೆ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಯಾವುದು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವು ನಾವು 'ದೀರ್ಘ' ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮೂಹಿಕ ಧರಣಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, 2020-21ರ ರೈತರ ಚಳುವಳಿ ಉತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಚಲವಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋರಾಟದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಇರೋಮ್ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅವರ 16 ವರ್ಷಗಳ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಗಾಗಿ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಸತತ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ನರ್ಮದಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನದಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, 101 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಂತಹ ಚಳುವಳಿಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೋರಾಟವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ.
