ಯುಪಿಐ ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣವೆಂದರೆ 'ಯುನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್' (ಯುಪಿಐ). 2016ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಹಣಕಾಸು ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು
ಅತ್ಯಂತ ಸರಳಗೊಳಿಸಿತು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಸಂಖ್ಯೆ, ಐಎಫ್ಎಸ್ಸಿ ಕೋಡ್ನಂತಹ ಜಟಿಲ ವಿವರಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ವರ್ಚುವಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ವಿಳಾಸ (VPA) ಬಳಸಿ ಹಣವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಚಹಾ ಮಾರುವವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್ಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಗೂ ಯುಪಿಐ ಬಳಸುವಷ್ಟು ಇದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇಂದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಸಿಂಹಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್
ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಡೇಟಾ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೌಲಭ್ಯ ತಲುಪಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಾಯಿತು. 2014ರಲ್ಲಿ 93 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದ್ದ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, 2024ರ ವೇಳೆಗೆ 118 ಕೋಟಿಯನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪಕತೆಯು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸುಭದ್ರ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳು
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ 'ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಅಭಿಯಾನವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. 'ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ (JAM ಟ್ರಿನಿಟಿ) ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಖಾತೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸಲು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.
ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಳ್ಳು
2016ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 500 ಮತ್ತು 1000 ರೂಪಾಯಿ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇ. 86ರಷ್ಟು ನಗದನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ನಗದು ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೇಟಿಎಂ, ಫೋನ್ಪೇ, ಗೂಗಲ್ ಪೇ ನಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಗಳ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕರು, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದರ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಬದಲಾದ ಗ್ರಾಹಕರ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್ ಪ್ರಭಾವ
ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನೀಡುವ 24/7 ಲಭ್ಯತೆ, ಸಮಯದ ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಮನೆಯಿಂದಲೇ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಜನರ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಸೋಂಕು ಹರಡುವ ಭೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಜನರು ನಗದು ವಹಿವಾಟಿನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು, ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ (contactless) ಪಾವತಿ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್, ದಿನಸಿ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳೇ ಆಧಾರವಾದವು. ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿತು.
