ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾಗುವುದು ಎಂದರೇನು?
ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾಗುವುದು ಎಂದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಅಥವಾ ಠೇವಣಿದಾರರಿಗೆ ಅವರ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡಿದ ಸಾಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಸೂಲಾಗದೆ
(NPA) ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾದಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಆರ್ಬಿಐ) ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಬಿಐ ಅನ್ನು 'ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಬಹುದು, ಅಂದರೆ ಹಣ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತನ್ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ನಿಮ್ಮ ಹಣಕ್ಕೆ ಯಾರು ಗ್ಯಾರಂಟಿ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ!
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು (ಕೆಲವು ವಿನಾಯಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ) ಠೇವಣಿ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಖಾತರಿ ನಿಗಮ (Deposit Insurance and Credit Guarantee Corporation - DICGC) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಮೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿದಾರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಾಪಾಡುವುದೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಅನ್ನು ಡಿಐಸಿಜಿಸಿಗೆ ಪಾವತಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರ ಹೊರೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಯು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇದರಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವಂತಿಲ್ಲ.
ಎಷ್ಟು ಹಣಕ್ಕೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?
ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ಠೇವಣಿದಾರರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಠೇವಣಿಗೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ, ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ, ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿ (FD), ಮತ್ತು ಆವರ್ತಕ ಠೇವಣಿ (RD) ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಸಲು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಈ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ 7 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಠೇವಣಿ ಇದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾದಾಗ ನಿಮಗೆ ಡಿಐಸಿಜಿಸಿಯಿಂದ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ 2 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಬರುವ ಹಣದಿಂದ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?
ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾದರೆ ಹಣ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ 2021ರಲ್ಲಿ ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಬಿಐ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ 90 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಠೇವಣಿದಾರರಿಗೆ ಅವರ ವಿಮಾ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಿವಾಳಿಯಾದಾಗ ಆರ್ಬಿಐ ಒಬ್ಬ ಲಿಕ್ವಿಡೇಟರ್ (ಸಮಾಪನಾಧಿಕಾರಿ) ಅನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧಿಕಾರಿ ಠೇವಣಿದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ 45 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಡಿಐಸಿಜಿಸಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮುಂದಿನ 30 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ಲಿಕ್ವಿಡೇಟರ್ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದ 15 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಕ್ವಿಡೇಟರ್ ಆ ಹಣವನ್ನು ಠೇವಣಿದಾರರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ 'ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ನೆಸ್ ಫಾರ್ಮ್' (ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪತ್ರ) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೇ?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಭಾರತೀಯ ಶಾಖೆಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು ಆರ್ಬಿಐಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿವೆಯೋ, ಆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕೂಡ ಈ ವಿಮೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು (Primary cooperative societies) ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ವಿಮೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿಐಸಿಜಿಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ નોંધಾಯಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
