ದೆಹಲಿಯ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ತಂಭ
ದೆಹಲಿಯ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ತಂಭವು ಸುಮಾರು 1600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 402ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 23.8 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಆರು ಟನ್ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು
ತೂಕವಿರುವ ಈ ಸ್ತಂಭದ ದೊಡ್ಡ ಸೋಜಿಗದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಇಷ್ಟು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ನಿಂತರೂ ಇದು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಫಾಸ್ಫರಸ್ನ ಅಂಶ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲೆ 'ಮಿಸಾವೈಟ್' ಎಂಬ ತೆಳುವಾದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪದರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರದ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಶುದ್ಧ ಲೋಹವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಲೇಪನ ನೀಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇಂದಿಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೌತುಕವಾಗಿದೆ.
ವಿಜಯನಗರದ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜಧಾನಿ ಹಂಪಿಯ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೂ ನೀರು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಮಲಾಪುರ ಕೆರೆಯಿಂದ ಅರಮನೆ, ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು (aqueducts) ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ನೀರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಂಪಿಯ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಬಳಿ ಇರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿ (ಪುಷ್ಕರಿಣಿ) ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಂದಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ಮತ್ತು ಜಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜ್ಞಾನದ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿವೆ. ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ವರ್ಷವಿಡೀ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಜಯನಗರದಂತಹ ಬೃಹತ್ ನಗರದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು
ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು (stepwells) ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಭೂಮಿಯ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಬಾವಿಗಳು, ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಗುಜರಾತ್ನ 'ರಾಣಿ ಕಿ ವಾವ್' ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಏಳು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ 'ಚಾಂದ್ ಬಾವೊರಿ' 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 3,500 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಚನೆಗಳು ಮಳೆನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ, ಬಾವಿಯ ತಳಭಾಗವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇವು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸ್ನೇಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಕಲ್ಲಣೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಜೀವಂತ ಪವಾಡ
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲಣೈ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಚೋಳ ರಾಜ ಕರಿಕಾಲ ಚೋಳನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ 329 ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಅಗಲ 20 ಮೀಟರ್. ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದ ರಭಸವನ್ನು ತಡೆದು, ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಹರಿಸುವ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹೂಳು ತುಂಬುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಂದಿನ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳ ದೂರದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಲ್ಲಣೈ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯರ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಜ್ಞಾನದ ಜೀವಂತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.
