వ‌రంగ‌ల్‌కు ఆ పేరు ఎలా వ‌చ్చిందో తెలుసా?

• విశాఖపట్నం, వరంగల్, కడప వంటి నగరాల పేర్లు చారిత్రక నేపథ్యాలను కలిగి ఉన్నాయి.
• వరంగల్ పేరు 'ఓరుగల్లు' నుండి, నిజామాబాద్ పేరు నిజాం గౌరవార్థం వచ్చాయి.
• అనంతపురం, మహబూబ్‌నగర్ వంటి ప్రాంతాల పేర్లు పాలకుల పేరు లేదా చెరువుల వల్ల ఏర్పడ్డాయి.

మనం రోజూ పిలుచుకునే మన ఊరి పేరు, మన జిల్లా పేరు ఎలా వచ్చిందో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా? ప్రతి పేరు వెనుక ఒక కథ, ఒక చరిత్ర, ఒక ప్రత్యేకత దాగి ఉంటుంది. ఆ కథలేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.

విశాఖపట్నం - విశాఖేశ్వరుని నగరం

సుందరమైన తూర్పు తీరంలో ఉన్న విశాఖపట్నం పేరు వెనుక పలు కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వాటిలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది ఒక పురాణ కథ. పూర్వం ఒక రాజు కాశీ యాత్రకు వెళ్తూ ఈ ప్రాంత సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై, తన ఆరాధ్య దైవమైన విశాఖేశ్వరునికి (కార్తికేయుడు) ఇక్కడ ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించాడని చెబుతారు. ఆ ఆలయం చుట్టూ వెలసిన నగరమే విశాఖపట్నంగా మారిందని నమ్మకం. కాలక్రమంలో సముద్రగర్భంలో కలిసిపోయిందని భావిస్తున్న ఈ ఆలయం కారణంగానే నగరానికి ఈ పేరు స్థిరపడింది. బ్రిటిష్ పాలకులు దీనిని 'వైజాగపటం' అని పిలిచేవారు, దాని సంక్షిప్త రూపమైన 'వైజాగ్' నేటికీ వాడుకలో ఉంది.

వరంగల్ - ఏకశిలా నగర ప్రాభవం

కాకతీయ రాజుల రాజధానిగా వైభవాన్ని చవిచూసిన వరంగల్ పేరు 'ఓరుగల్లు' నుండి ఉద్భవించింది. 'ఓరు' అంటే ఒకటి, 'కల్లు' అంటే రాయి అని అర్థం. నగరంలోని ఒకే ఒక పెద్ద రాతి గుట్టపై కోట నిర్మించడం వల్ల ఈ ప్రాంతానికి 'ఏకశిలా నగరం' లేదా 'ఓరుగల్లు' అనే పేరు వచ్చిందని చారిత్రికులు భావిస్తున్నారు. ఈ ద్రావిడ పదం కాలక్రమేణా, ముఖ్యంగా ముస్లిం పాలకుల ఉచ్ఛారణలో మార్పులు చెంది 'వరంగల్'గా స్థిరపడింది. కాకతీయుల శిల్పకళా వైభవానికి, వారి పరిపాలనా దక్షతకు ఈ పేరు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

కడప - తిరుమల తొలి గడప

రాయలసీమకు హృదయం వంటి కడప జిల్లా పేరు 'గడప' అనే పదం నుండి వచ్చింది. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిని దర్శించుకోవడానికి వెళ్లే భక్తులకు ఇది ఒకప్పుడు ప్రధాన ముఖద్వారంగా, అంటే గడపలా ఉండేది. యాత్రికులు ఇక్కడి దేవుని కడపలోని శ్రీ లక్ష్మీ వెంకటేశ్వర స్వామిని దర్శించుకున్న తర్వాతే తిరుమల యాత్రను కొనసాగించేవారని చరిత్ర చెబుతోంది. ఈ పట్టణానికి 'కృపాపురం' అనే పేరు కూడా ఉండేదని, కృపాచార్యుడు ఇక్కడ తపస్సు చేశాడని ఒక వాదన ఉంది. కాలక్రమంలో 'కృపా' పదం 'కడప'గా మారిందని అంటారు. కుతుబ్ షాహీ పాలకులు దీనికి 'నేక్నామాబాద్' అని పేరు పెట్టినా, ప్రజల వాడుకలో కడపగానే నిలిచిపోయింది.

అదిలాబాద్ - పాలకుడి పేరుతో వెలసిన పట్టణం

తెలంగాణకు ఉత్తర సరిహద్దున ఉన్న ఆదిలాబాద్ పేరు వెనుక రెండు కథనాలు ఉన్నాయి. బీజాపూర్ సుల్తాన్ అయిన మహమ్మద్ ఆదిల్ షా పేరు మీద ఈ ప్రాంతానికి ఆదిలాబాద్ అనే పేరు వచ్చిందని ఒక వాదన బలంగా వినిపిస్తుంది. తన ఆర్థిక మంత్రి సేవలకు మెచ్చి ఆదిల్ షా ఈ ప్రాంతాన్ని జాగీరుగా ఇవ్వగా, ఆ మంత్రి కృతజ్ఞతగా ఇక్కడ ఒక నగరాన్ని నిర్మించి 'ఆదిల్ షా బాద్' అని నామకరణం చేశాడని, అదే కాలక్రమంలో ఆదిలాబాద్ అయిందని చెబుతారు. మరో కథనం ప్రకారం, ఈ ప్రాంతంలో పూర్వం పెద్ద ఎత్తున 'ఎద్దుల సంత' జరిగేదని, అందుకే దీనిని 'ఎదులాపురం' లేదా 'ఎడ్లవాడ' అని పిలిచేవారని, ఆ పేరే మొఘలుల కాలంలో ఆదిలాబాద్‌గా మారిందని అంటారు.

శ్రీకాకుళం - చారిత్రక, పౌరాణిక కలయిక

ఉత్తరాంధ్రలోని శ్రీకాకుళం జిల్లా పేరు వెనుక పౌరాణిక, చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి. నాగావళి నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ప్రాంతం, శిఖరాలతో కూడి ఉండటం వల్ల దీనిని 'శిఖరకుళం' అని పిలిచేవారని, అదే 'శ్రీకాకుళం'గా మారిందని ఒక భావన. మరోవైపు, గోల్కొండ పాలకులు ఈ ప్రాంత సౌందర్యానికి ముగ్ధులై దీనిని 'గుల్షనాబాద్' (పూల తోటల నగరం) అని పిలిచారు. బ్రిటిష్ వారు తమ ఉచ్ఛారణకు అనుగుణంగా 'చికాకోల్' అని వ్యవహరించారు. అయితే, కృష్ణా జిల్లాలోని శ్రీకాకుళంతో దీనికి సంబంధం లేదు. ఆ శ్రీకాకుళం ఆంధ్ర మహావిష్ణువు రాజధానిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

నిజామాబాద్ - నిజాం పేరుతో ఇందూరు

ప్రస్తుతం నిజామాబాద్‌గా పిలువబడుతున్న ఈ ప్రాంతానికి పూర్వపు పేరు 'ఇందూరు' లేదా 'ఇంద్రపురి'. 8వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన రాష్ట్రకూట రాజు ఇంద్రవల్లభుడి పేరు మీదుగా 'ఇందూరు' అనే పేరు వచ్చిందని చరిత్రకారులు చెబుతారు. అయితే, 1905లో అప్పటి హైదరాబాద్ పాలకుడు, ఆరవ నిజాం అయిన మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ జా పాలనలో ఈ ప్రాంతం గుండా రైలు మార్గాన్ని నిర్మించారు. ఆ సమయంలో నిజాం గౌరవార్థం 'ఇందూరు' పేరును 'నిజామాబాద్' (నిజాం నివాసం)గా మార్చారు.

అనంతపురం - అనంతసాగరం ఒడ్డున

అనంతపురం పేరు వెనుక విజయనగర సామ్రాజ్యపు చరిత్ర దాగి ఉంది. ఈ నగరానికి 'అనంతసాగరం' అనే ఒక పెద్ద చెరువు నుండి ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. 'అనంతసాగరం' అంటే అంతులేని సముద్రం అని అర్థం. ఈ చెరువును విజయనగర రాజు మొదటి బుక్కరాయల మంత్రి అయిన అనంతరాస చిక్కవొడయ నిర్మించాడని, ఆయన పేరు మీదుగానే ఈ నగరానికి అనంతపురం అని పేరు వచ్చిందని ఒక కథనం. మరికొందరు, బుక్కరాయల రాణి పేరు 'అనంద' అని, ఆమె పేరు మీదుగా ఈ నగరం వెలసిందని వాదిస్తారు.

మహబూబ్‌నగర్ - పాలమూరు నుండి పాలకుడి పేరుకు

ఒకప్పుడు 'పాలమూరు'గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ జిల్లాకు, హైదరాబాద్ ఆరవ నిజాం మీర్ మహబూబ్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ జా VI గౌరవార్థం 'మహబూబ్‌నగర్' అని పేరు మార్చారు. డిసెంబర్ 4, 1890న ఈ పేరు మార్పు జరిగింది. అంతకుముందు ఈ ప్రాంతాన్ని 'రుక్మమ్మపేట' అని కూడా పిలిచేవారని ఆధారాలున్నాయి. 'పాలమూరు' అనే పేరుకు అర్థం పాలు ఎక్కువగా లభించే ఊరు అని స్థానికంగా చెబుతారు. ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు గోల్కొండ వజ్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ప్రఖ్యాత కోహినూర్ వజ్రం ఇక్కడి నుండే లభించిందని కూడా ఒక వాదన ఉంది.