ఆదర్శ గ్రామం.. గంగదేవిపల్లి

• తెలంగాణలోని అనేక గ్రామాలు పారిశుద్ధ్యంలో జాతీయ స్థాయిలో అవార్డులు సాధిస్తున్నాయి.
• వరంగల్ జిల్లా గంగదేవిపల్లి గ్రామం ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ఆదర్శంగా నిలిచింది.
• వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు ప్రజల చైతన్యమే ఈ విజయానికి ప్రధాన కారణం.

స్వచ్ఛమైన గాలి, పచ్చని పరిసరాలు, పరిశుభ్రమైన వీధులు.. నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలో ఇదొక కల. కానీ, ఈ కలను నిజం చేస్తూ తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కొన్ని గ్రామాలు ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి. ఇంతకీ, ఆ అత్యంత పరిశుభ్రమైన గ్రామం ఏది? ఆ ఘనత ఎలా సాధ్యమైంది?

పరిశుభ్రతకు జాతీయ గుర్తింపు

ఒక గ్రామం పరిశుభ్రంగా ఉందంటే దానికి కొలమానం ఏమిటి? దీని కోసమే కేంద్ర ప్రభుత్వం 'స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ గ్రామీణ్' వంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తోంది. కేవలం మరుగుదొడ్ల నిర్మాణం మాత్రమే కాదు, ఘన, ద్రవ వ్యర్థాల నిర్వహణ, ప్లాస్టిక్ వాడకం నిర్మూలన, ప్రజల భాగస్వామ్యం వంటి అనేక అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని అవార్డులు ప్రకటిస్తారు. ఈ పురస్కారాలు గ్రామాలకు జాతీయ స్థాయిలో గొప్ప గుర్తింపును తెచ్చిపెడతాయి. బహిరంగ మలవిసర్జన రహిత (ODF) గ్రామాలుగా ప్రకటించడంతో పాటు, ODF ప్లస్, ODF ప్లస్ ప్లస్ వంటి ఉన్నత స్థాయి గుర్తింపులు కూడా ఉంటాయి. ఈ అవార్డులను గెలుచుకోవడం అంటే ఆ గ్రామం పరిపూర్ణ పారిశుద్ధ్యాన్ని పాటిస్తోందని అర్థం. గత కొన్నేళ్లుగా తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు ఈ రంగంలో గణనీయమైన పురోగతి సాధిస్తున్నాయి.

తెలంగాణలో మెరుస్తున్న గ్రామాలు

పరిశుభ్రత విషయంలో తెలంగాణ దేశంలోనే ఒక Vorbild గా నిలుస్తోంది. రాష్ట్రంలోని అనేక గ్రామాలు జాతీయ స్థాయిలో పురస్కారాలు అందుకుంటున్నాయి. ముఖ్యంగా, స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ గ్రామీణ్ అవార్డులలో తెలంగాణ జిల్లాలు తరచుగా ముందు వరుసలో ఉంటున్నాయి. 2023లో ప్రకటించిన అవార్డుల్లో దేశంలోని 12 ఉత్తమ జిల్లాల్లో నాలుగు తెలంగాణ నుంచే ఉండటం విశేషం. సిద్దిపేట, జగిత్యాల, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం వంటి జిల్లాలు వివిధ కేటగిరీలలో స్టార్ రేటింగ్‌లను సాధించాయి. గతంలో సంసద్ ఆదర్శ్ గ్రామ్ యోజన (SAGY) కింద ఎంపికైన గ్రామాల్లో కూడా తెలంగాణవే టాప్ 10 లో అధికంగా ఉండటం గమనార్హం. ఈ విజయాలన్నీ రాష్ట్రంలో క్షేత్రస్థాయిలో జరుగుతున్న కృషికి నిదర్శనం. ఒకే గ్రామం అని చెప్పడం కష్టమే అయినా, గంగదేవిపల్లి, ముఖ్రా (కె) వంటి గ్రామాలు ఎన్నో ఏళ్లుగా ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నాయి.

ఆదర్శ గ్రామం: గంగదేవిపల్లి విజయగాథ

వరంగల్ జిల్లాలోని గంగదేవిపల్లి గ్రామం గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. ఈ గ్రామం దశాబ్దాలుగా ఐకమత్యానికి, అభివృద్ధికి చిరునామాగా నిలిచింది. పారిశుద్ధ్యం, నీటి నిర్వహణ, విద్య, ఆరోగ్యం వంటి ప్రతి అంశంలోనూ ప్రత్యేక కమిటీలు వేసుకుని, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో పరిపాలన సాగిస్తారు. ప్రతి ఇంటి ఆవరణలోనూ ఖాళీ స్థలాలను సద్వినియోగం చేసుకుంటూ కూరగాయలు పండించుకోవడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే ఈ గ్రామం ఆదర్శ గ్రామంగా గుర్తింపు పొందింది. మద్యపాన నిషేధం, కుటుంబ నియంత్రణ, 100% పన్నుల వసూలు వంటివి స్వచ్ఛందంగా అమలు చేసుకుని ఈ గ్రామం దేశానికే దారి చూపింది. ఇక్కడి పారిశుద్ధ్య నిర్వహణ, ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధి అనేక గ్రామాలకు స్ఫూర్తిదాయకం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముందంజ

పట్టణ ప్రాంతాల పరిశుభ్రతలో ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా తనదైన ముద్ర వేస్తోంది. స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ అవార్డులలో రాష్ట్రంలోని అనేక నగరాలు ఉత్తమ ప్రదర్శన కనబరుస్తున్నాయి. 2024-25 ఫలితాల్లో భాగంగా విజయవాడ, తిరుపతి, గుంటూరు, విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి వంటి నగరాలు ఐదు జాతీయ అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి. ముఖ్యంగా, వ్యర్థాల నిర్వహణ, ప్రజల భాగస్వామ్యం, పర్యావరణ అనుకూల విధానాలు వంటి విభాగాలలో ఈ నగరాలు గుర్తింపు పొందాయి. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సాధిస్తున్న ఈ స్ఫూర్తి గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కూడా విస్తరిస్తోంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గ్రామాల్లో పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమాలను ప్రోత్సహిస్తూ, స్వచ్ఛమైన గ్రామాల రూపకల్పనకు కృషి చేస్తోంది.

విజయ రహస్యం: ప్రజల భాగస్వామ్యం

ఒక గ్రామం లేదా నగరం పరిశుభ్రంగా ఉండటమనేది కేవలం ప్రభుత్వాల బాధ్యత మాత్రమే కాదు. గంగదేవిపల్లి వంటి గ్రామాల విజయం వెనుక ఉన్న ప్రధాన రహస్యం ప్రజల సమష్టి కృషి, భాగస్వామ్యం. తమ గ్రామం తమది అనే భావనతో ప్రతి ఒక్కరూ పారిశుద్ధ్య కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడం, నియమాలను స్వచ్ఛందంగా పాటించడం అత్యంత ముఖ్యం. 'నేను మారను - నా ఊరు మారాలి' అంటే సాధ్యం కాదు. గ్రామ సర్పంచ్ నాయకత్వ పటిమ, అధికారుల సహకారం, ప్రజల చైతన్యం కలిస్తేనే ఎలాంటి అద్భుతమైన ఫలితాలైనా సాధ్యమవుతాయి. పరిశుభ్రత అనేది ఒక అలవాటుగా, ఒక సంస్కృతిగా మారినప్పుడే ఆ గ్రామం నిజమైన ఆదర్శ గ్రామంగా నిలుస్తుంది.