IMEI नंबर म्हणजे नक्की काय?
IMEI म्हणजेच 'इंटरनॅशनल मोबाईल इक्विपमेंट आयडेंटिटी' (International Mobile Equipment Identity). हा प्रत्येक मोबाईल डिव्हाइसला दिला जाणारा एक युनिक १५ अंकी कोड असतो. सोप्या भाषेत सांगायचं तर, जसा प्रत्येक व्यक्तीचा
फिंगरप्रिंट वेगळा असतो, तसाच प्रत्येक मोबाईलचा IMEI नंबर वेगळा असतो. यामुळेच जगभरातील नेटवर्कवर तुमचा फोन ओळखला जातो. तुमच्या फोनमध्ये दोन सिम कार्ड स्लॉट असल्यास, त्याला दोन वेगळे IMEI नंबर असतात. हा नंबर फोनच्या हार्डवेअरशी जोडलेला असतो, त्यामुळे सिम कार्ड बदलले तरी तो बदलत नाही.
तुमचा IMEI नंबर कसा शोधाल?
आपल्या फोनचा IMEI नंबर शोधणे खूप सोपे आहे आणि यासाठी अनेक पद्धती आहेत. सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे तुमच्या फोनच्या डायलरवर *#06# डायल करणे. हा कोड टाकताच तुमच्या स्क्रीनवर IMEI नंबर दिसेल. याशिवाय, तुम्ही फोनच्या 'सेटिंग्ज' मध्ये जाऊन 'About Phone' किंवा 'फोनविषयी' या पर्यायावर क्लिक करूनही हा नंबर पाहू शकता. तसेच, मोबाईलच्या मूळ बॉक्सवर आणि खरेदीच्या बिलावरही IMEI नंबर छापलेला असतो. काही फोनमध्ये सिम ट्रेवरही हा नंबर अगदी लहान अक्षरात लिहिलेला असतो.
फोन हरवल्यास किंवा चोरी झाल्यास IMEI चे महत्त्व
IMEI नंबरची खरी किंमत फोन हरवल्यावर किंवा चोरीला गेल्यावर कळते. जर तुमचा फोन चोरीला गेला, तर तुम्ही या नंबरच्या मदतीने तो ब्लॉक करू शकता. एकदा का तुम्ही तुमच्या नेटवर्क ऑपरेटरला आणि पोलिसांना IMEI नंबर देऊन तक्रार केली की, तो फोन 'ब्लॅकलिस्ट' केला जातो. याचा अर्थ, चोरट्याने त्यात दुसरे कोणतेही सिम कार्ड टाकले तरी तो फोन कोणत्याही भारतीय नेटवर्कवर काम करणार नाही. तो फोन कॉलिंग, मेसेजिंग किंवा डेटासाठी पूर्णपणे निरुपयोगी होतो. यामुळे चोरीच्या फोनचा गैरवापर टाळता येतो.
फोन ब्लॉक करण्यासाठी CEIR पोर्टल
भारत सरकारने चोरीला गेलेले मोबाईल ब्लॉक करण्यासाठी आणि शोधण्यासाठी एक विशेष पोर्टल सुरू केले आहे, ज्याचे नाव आहे 'सेंट्रल इक्विपमेंट आयडेंटिटी रजिस्टर' (CEIR). तुमचा फोन हरवल्यास, सर्वप्रथम पोलिसांत एफआयआर (FIR) दाखल करा. त्यानंतर, एफआयआरची प्रत, फोन खरेदीचे बिल आणि तुमचा ओळख पुरावा घेऊन तुम्ही CEIR पोर्टलवर (ceir.gov.in) तक्रार नोंदवू शकता. एकदा तुमची विनंती स्वीकारली की, तुमचा फोन सर्व नेटवर्कवर ब्लॉक केला जातो. विशेष म्हणजे, जर तुमचा फोन परत सापडला, तर याच पोर्टलवरून तुम्ही तो अनब्लॉकही करू शकता.
IMEI नंबर बदलणे हा एक गंभीर गुन्हा आहे
चोरीचे मोबाईल पुन्हा वापरता यावेत यासाठी काही गुन्हेगार फोनचा मूळ IMEI नंबर बदलतात किंवा क्लोन करतात. मात्र, असे करणे भारतात गंभीर गुन्हा आहे. दूरसंचार कायदा, २०२३ नुसार, IMEI नंबरसोबत छेडछाड करणे किंवा बदलणे हा दखलपात्र आणि अजामीनपात्र गुन्हा आहे. यासाठी दोषी आढळल्यास तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि ५० लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद आहे. यामुळे केवळ कायदेशीर कारवाईच होत नाही, तर असे बनावट IMEI असलेले फोन वापरणेही धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे, सेकंड हँड फोन खरेदी करताना त्याचा IMEI नंबर तपासणे महत्त्वाचे आहे.
