जगातील सर्वात ताकदवान देश कोणता?

• देशाची शक्ती लष्करी सामर्थ्यासोबत आर्थिक आणि राजकीय प्रभावावर अवलंबून असते.
• अमेरिका आणि चीन हे सध्या जगातील सर्वात शक्तिशाली देश म्हणून अग्रेसर आहेत.
• रशिया, जर्मनी आणि युके हे देखील जागतिक स्तरावर महत्त्वाचे शक्तिशाली देश आहेत.

एखादा देश 'शक्तिशाली' आहे असे आपण कधी म्हणतो? केवळ लष्करी ताकदीवर आज कोणत्याही देशाची शक्ती मोजली जात नाही. त्यासाठी आर्थिक प्रभाव, राजकीय वजन, तंत्रज्ञान आणि जागतिक धोरणांवर किती पकड आहे, हेदेखील महत्त्वाचे ठरते.

शक्ती मोजण्याचे निकष कोणते?

एखाद्या देशाची ताकद अनेक गोष्टींवर अवलंबून असते. 'यूएस न्यूज अँड वर्ल्ड रिपोर्ट' सारख्या संस्था दरवर्षी जगातील सर्वात शक्तिशाली देशांची यादी प्रसिद्ध करतात. ही क्रमवारी ठरवण्यासाठी लष्करी सामर्थ्य, आर्थिक प्रभाव, आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील मित्रपक्ष, राजकीय स्थिरता आणि जागतिक नेतृत्त्व करण्याची क्षमता यांसारख्या प्रमुख घटकांचा विचार केला जातो. याचा अर्थ, ज्या देशाचे लष्कर मोठे आहे, अर्थव्यवस्था मजबूत आहे आणि ज्यांच्या मताला जागतिक पटलावर महत्त्व दिले जाते, तो देश शक्तिशाली मानला जातो. चला तर, या निकषांच्या आधारे सध्या जगातील सर्वात शक्तिशाली पाच देश कोणते आहेत ते पाहूया.

१. अमेरिका (United States)

जवळपास सर्वच प्रमुख अहवालांनुसार, अमेरिका आजही जगातील सर्वात शक्तिशाली देश आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकेची प्रचंड मोठी अर्थव्यवस्था आणि जगातील सर्वात मोठे संरक्षण बजेट. अमेरिकेचा लष्करी खर्च चीन, भारत आणि रशियासह इतर दहा मोठ्या देशांच्या एकत्रित खर्चापेक्षाही जास्त आहे. याशिवाय, तंत्रज्ञान, जागतिक राजकारण आणि सांस्कृतिक प्रभाव (ज्याला 'सॉफ्ट पॉवर' म्हणतात) या क्षेत्रांमध्येही अमेरिकेचा दबदबा आहे. जगभरात ७५० पेक्षा जास्त लष्करी तळ आणि नाटोसारख्या मजबूत आंतरराष्ट्रीय आघाड्यांमुळे अमेरिकेची शक्ती आणखी वाढते.

२. चीन (China)

गेल्या काही दशकांत चीनने प्रचंड वेगाने प्रगती करत जागतिक महासत्ता म्हणून आपले स्थान निर्माण केले आहे. चीनची अर्थव्यवस्था अमेरिकेनंतर दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. चीन आपल्या लष्करी ताकदीवर, विशेषतः नौदल आणि सायबर युद्ध क्षमतेवर मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहे. 'बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह'सारख्या प्रकल्पांद्वारे चीनने अनेक देशांमध्ये आपला आर्थिक आणि राजकीय प्रभाव वाढवला आहे. जगातील सर्वात मोठे उत्पादन केंद्र आणि तंत्रज्ञानातील वाढती मक्तेदारी यामुळे चीन अमेरिकेला थेट आव्हान देत आहे.

३. रशिया (Russia)

रशियाची अर्थव्यवस्था अमेरिकेइतकी मोठी नसली तरी, त्याच्या लष्करी सामर्थ्यामुळे आणि जागतिक राजकारणातील धोरणात्मक भूमिकेमुळे तो तिसरा सर्वात शक्तिशाली देश मानला जातो. रशियाकडे जगातील सर्वात जास्त अण्वस्त्रे आहेत. युक्रेनसोबतच्या युद्धानंतरही रशियाने आपले स्थान टिकवून ठेवले आहे. नैसर्गिक संसाधने, विशेषतः तेल आणि वायूच्या निर्यातीमुळे रशियाला जागतिक राजकारणात एक वेगळे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. रशिया आपल्या लष्करी ताकदीचा आणि ऊर्जेचा वापर करून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आपले स्थान मजबूत ठेवतो.

४. जर्मनी (Germany)

जर्मनीची ताकद त्याच्या लष्करी सामर्थ्यापेक्षा जास्त त्याच्या आर्थिक आणि राजकीय स्थिरतेमध्ये आहे. जर्मनी युरोपातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे आणि युरोपियन युनियनमधील एक महत्त्वाचा आणि प्रभावी देश आहे. 'मेड इन जर्मनी' उत्पादनांना जगभरात मागणी आहे, ज्यामुळे जर्मनीची निर्यात प्रचंड आहे. कुशल मनुष्यबळ, उच्च तंत्रज्ञान आणि मजबूत औद्योगिक पाया यामुळे जर्मनी एक आर्थिक महासत्ता बनला आहे. जर्मनीचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील शांतता आणि सहकार्यावरील विश्वास त्याला एक जबाबदार जागतिक शक्ती बनवतो.

५. युनायटेड किंगडम (United Kingdom)

एकेकाळी जगावर राज्य करणाऱ्या युनायटेड किंगडमची (यूके) शक्ती कमी झाली असली तरी, आजही हा देश जगातील सर्वात शक्तिशाली देशांपैकी एक आहे. यूकेची अर्थव्यवस्था मोठी आहे आणि लंडन हे जगातील एक प्रमुख आर्थिक केंद्र आहे. यूकेची लष्करी ताकद, विशेषतः त्याचे नौदल, आजही जगात महत्त्वाचे मानले जाते. याशिवाय, 'कॉमनवेल्थ' राष्ट्रांशी असलेले ऐतिहासिक संबंध आणि अमेरिकेशी असलेली जवळीक यामुळे यूकेचा जागतिक प्रभाव कायम आहे. त्यांचे गुप्तचर नेटवर्क आणि सायबर क्षमता देखील त्यांची शक्ती वाढवते.