जगातील सर्वाधिक संरक्षण बजेट कोणत्या देशाचे आहे?

• अमेरिकेचा संरक्षण खर्च सर्वाधिक असून तो ९९७ अब्ज डॉलर्स आहे.
• चीन आणि रशिया संरक्षण खर्चाच्या बाबतीत अनुक्रमे दुसऱ्या आणि तिसऱ्या स्थानी आहेत.
• भारत जगातील पाचव्या क्रमांकाचा सर्वाधिक लष्करी खर्च करणारा देश आहे.

सध्याच्या अशांत काळात, जागतिक देश त्यांच्या लष्करी सामर्थ्यावर प्रचंड पैसा खर्च करत आहेत. पण या शर्यतीत सर्वात पुढे कोण आहे? चला जाणून घेऊया जगातील सर्वात जास्त संरक्षण बजेट असलेल्या देशांबद्दल आणि या यादीत भारत कुठे आहे.

१. अमेरिका (United States)

संरक्षण खर्चाच्या बाबतीत अमेरिका जगात पहिल्या क्रमांकावर आहे. स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या २०२४ च्या आकडेवारीनुसार, अमेरिकेचे संरक्षण बजेट सुमारे ९९७ अब्ज डॉलर्स इतके प्रचंड आहे. हे जागतिक लष्करी खर्चाच्या जवळपास ३७% आहे. अमेरिकेचा हा खर्च पुढील आठ देशांच्या एकत्रित खर्चापेक्षा जास्त आहे. अमेरिकेच्या या अवाढव्य खर्चामागे जागतिक स्तरावरील लष्करी मोहिमा, अत्याधुनिक तंत्रज्ञानावरील संशोधन आणि नाटो (NATO) सारख्या जागतिक संघटनांमधील प्रमुख भूमिका ही काही प्रमुख कारणे आहेत. अमेरिकेचा खर्च इतका जास्त आहे की तो जागतिक लष्करी खर्चाचा एक मोठा भाग व्यापतो आणि जागतिक राजकारणावर त्याचा थेट परिणाम दिसून येतो.

२. चीन (China)

चीन वेगाने अमेरिकेच्या जवळ पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि संरक्षण खर्चात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. २०२४ मध्ये चीनचे अंदाजित संरक्षण बजेट सुमारे ३१४ अब्ज डॉलर्स होते. गेल्या अनेक वर्षांपासून चीन सातत्याने आपले संरक्षण बजेट वाढवत आहे. चीन आपल्या लष्कराचे आधुनिकीकरण करण्यावर, विशेषतः नौदल आणि हवाई दलाला अधिक सक्षम करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. दक्षिण चीन समुद्रातील वाढता तणाव आणि तैवानसोबतचा वाद यामुळे चीन आपल्या लष्करी क्षमतेत सातत्याने वाढ करत आहे, ज्यामुळे आशियातील इतर देशांच्या संरक्षण धोरणांवरही परिणाम होत आहे.

३. रशिया (Russia)

रशिया संरक्षण खर्चाच्या बाबतीत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. युक्रेनसोबतच्या युद्धामुळे रशियाच्या संरक्षण खर्चात मोठी वाढ झाली आहे. २०२४ मध्ये रशियाचा लष्करी खर्च अंदाजे १४९ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला, जो त्याच्या एकूण जीडीपीच्या (GDP) ७.१% आहे. एका वर्षात रशियाच्या खर्चात ३८% वाढ झाली आहे. रशियाचा हा वाढता खर्च देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर मोठा ताण टाकत आहे, पण सध्याच्या परिस्थितीत लष्करी गरजांना प्राधान्य दिले जात आहे. या वाढलेल्या खर्चामुळे रशिया युरोप आणि जागतिक सुरक्षेसाठी एक मोठे आव्हान बनले आहे.

४. भारत (India)

भारत जगातील पाचव्या क्रमांकाचा लष्करी खर्च करणारा देश आहे. २०२४ च्या आकडेवारीनुसार, भारताचे संरक्षण बजेट अंदाजे ८६.१ अब्ज डॉलर्स होते. चीन आणि पाकिस्तान या शेजारी राष्ट्रांकडून असलेल्या धोक्यांमुळे भारताला आपल्या संरक्षण खर्चात वाढ करणे आवश्यक वाटते. 'आत्मनिर्भर भारत' या धोरणांतर्गत भारत आता संरक्षण उपकरणे आणि तंत्रज्ञान देशातच विकसित करण्यावर भर देत आहे, ज्यामुळे आयातीवरील अवलंबित्व कमी होईल. भारताचा वाढता संरक्षण खर्च देशाच्या वाढत्या जागतिक महत्त्वाकांक्षेचे आणि सुरक्षेच्या आव्हानांचे प्रतीक आहे. मात्र, जीडीपीच्या टक्केवारीनुसार भारताचा खर्च अजूनही चीनच्या तुलनेत खूपच कमी आहे.

५. जर्मनी (Germany)

जर्मनीने संरक्षण खर्चात मोठी वाढ करून भारताला मागे टाकत चौथ्या क्रमांकावर झेप घेतली आहे. २०२४ मध्ये जर्मनीचा संरक्षण खर्च अंदाजे ८८.५ अब्ज डॉलर्स होता. युक्रेनवरील रशियन आक्रमणानंतर युरोपमधील देशांनी आपल्या संरक्षण धोरणात मोठे बदल केले आहेत आणि जर्मनी त्यापैकीच एक आहे. जर्मनीने आपल्या लष्करी खर्चात एका वर्षात २८% वाढ केली आहे, जी शीतयुद्धानंतरची सर्वात मोठी वाढ आहे. या वाढीमुळे जर्मनी आता युरोपमधील सर्वात मोठा लष्करी खर्च करणारा देश बनला आहे.

जागतिक खर्चात वाढ का?

SIPRI च्या अहवालानुसार, २०२४ मध्ये जागतिक लष्करी खर्च २७१८ अब्ज डॉलर्सच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचला आहे. ही सलग दहाव्या वर्षी झालेली वाढ आहे. युक्रेन-रशिया युद्ध, मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि पूर्व आशियातील तणाव यांसारख्या घटनांमुळे जगभरातील देश आपल्या सुरक्षेसाठी अधिक खर्च करत आहेत. ही वाढती लष्करी स्पर्धा जागतिक शांतता आणि स्थिरतेसाठी एक गंभीर चिंतेचा विषय बनली आहे.