पहिला नियम: पाणी साचू देऊ नका
डेंग्यू आणि चिकनगुनियाचा प्रसार करणारे एडीस इजिप्ती डास साचलेल्या स्वच्छ पाण्यात अंडी घालतात. त्यामुळे प्रतिबंधासाठी सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे घर आणि परिसरात कुठेही पाणी साचू न देणे. यासाठी आठवड्यातून
एकदा 'ड्राय डे' पाळा. घरातील फुलदाण्या, कुंड्यांच्या खालील प्लेट्स, पक्ष्यांसाठी ठेवलेले पाणी, फ्रीजच्या मागील ट्रे आणि एअर कूलरमधील पाणी नियमितपणे बदला आणि जागा कोरडी करा. घराच्या छतावर किंवा परिसरात पडलेले जुने टायर, नारळाच्या करवंट्या, रिकामे डबे किंवा बाटल्या यांसारख्या वस्तूंची योग्य विल्हेवाट लावा, कारण त्यात पावसाचे पाणी साचून डासांची पैदास होऊ शकते.
दुसरा नियम: स्वतःचे डासांपासून संरक्षण करा
डासांची पैदास रोखण्यासोबतच डास चावण्यापासून स्वतःचे संरक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. हे डास विशेषतः दिवसा, सकाळी आणि संध्याकाळच्या वेळी जास्त सक्रिय असतात. त्यामुळे घराबाहेर पडताना किंवा घरात असतानाही संपूर्ण शरीर झाकले जाईल असे, शक्यतो हलक्या रंगाचे आणि सैल कपडे घाला. त्वचेच्या उघड्या भागावर डॉक्टरांच्या सल्ल्याने डास-प्रतिबंधक क्रीम किंवा स्प्रे लावा. लहान मुलांच्या बाबतीत याची विशेष काळजी घ्या. रात्री झोपताना मच्छरदाणीचा वापर करणे हा एक अत्यंत प्रभावी उपाय आहे.
तिसरा नियम: घराला सुरक्षित बनवा
डासांना घरात प्रवेश करण्यापासून रोखण्यासाठी काही उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. घराच्या दारे आणि खिडक्यांना बारीक जाळ्या बसवून घ्या. यामुळे घरात हवा खेळती राहील आणि डासही आत येणार नाहीत. संध्याकाळच्या वेळी दारे आणि खिडक्या शक्यतो बंद ठेवा, कारण याच वेळेस डासांचा घरात शिरकाव जास्त होतो. घरात कापूर जाळणे किंवा कडुलिंबाच्या तेलाचा दिवा लावणे यांसारखे नैसर्गिक उपायही डासांना दूर ठेवण्यास मदत करतात.
चौथा नियम: लक्षणे ओळखा आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
सर्व खबरदारी घेऊनही जर डेंग्यू किंवा चिकनगुनियासारखी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. अचानक तीव्र ताप येणे, डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागे दुखणे, सांधे आणि स्नायूंमध्ये तीव्र वेदना, अंगावर लाल पुरळ येणे, मळमळ आणि थकवा ही दोन्ही आजारांची काही सामान्य लक्षणे आहेत. चिकनगुनियामध्ये सांधेदुखी अधिक तीव्र असते, तर डेंग्यूमध्ये काहीवेळा रक्तस्त्रावाचा धोका असतो. अशी लक्षणे दिसल्यास स्वतःच्या मनाने कोणतेही औषध घेऊ नका, विशेषतः ऍस्पिरिन किंवा ब्रुफेनसारखी औषधे टाळा. त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि योग्य निदान व उपचार करून घ्या.
पाचवा नियम: रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करा
कोणत्याही आजाराशी लढण्यासाठी मजबूत रोगप्रतिकारशक्ती आवश्यक असते. पावसाळ्यात आपल्या आहाराची विशेष काळजी घ्या. आहारात व्हिटॅमिन 'सी' युक्त फळांचा (उदा. संत्री, मोसंबी, आवळा) समावेश करा. यासोबतच पालेभाज्या, सूप, हळदीचे दूध यांचाही आहारात समावेश करावा. शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यासाठी दिवसभरात पुरेसे पाणी, नारळ पाणी आणि ताजे रस प्या. पौष्टिक आहार तुमची रोगप्रतिकारशक्ती वाढवून संसर्गाचा धोका कमी करण्यास मदत करतो.
