पावसाळ्यातील आहार आणि दिनक्रम कसा असावा ?

• प्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आहारात आले, हळद आणि व्हिटॅमिन सी युक्त फळांचा समावेश करा.
• पचायला हलका, ताजा आणि गरम आहार घ्या; पाणी नेहमी उकळून आणि कोमट करून प्यावे.
• बाहेरचे उघडे पदार्थ, तळलेले अन्न आणि कच्चे सॅलड खाणे टाळावे जेणेकरून आजार होणार नाहीत.

पावसाळा मनमोहक असला तरी तो अनेक आजारांना आमंत्रण देतो. हवेतील वाढत्या आर्द्रतेमुळे आपली पचनशक्ती मंदावते आणि संसर्गाचा धोका वाढतो. त्यामुळे या काळात आपला आहार कसा असावा हे जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते, जेणेकरून आरोग्य उत्तम राहील.

प्रतिकारशक्ती वाढवणारे पदार्थ

पावसाळ्यात आजारांपासून दूर राहण्यासाठी मजबूत प्रतिकारशक्ती आवश्यक आहे. आयुर्वेदानुसार, या काळात वात वाढतो आणि पचनशक्ती मंदावते. [8, 13] त्यामुळे आहारात अशा पदार्थांचा समावेश करा जे तुमची प्रतिकारशक्ती नैसर्गिकरित्या वाढवतील. आले, लसूण, हळद, काळी मिरी, दालचिनी आणि लवंग यांसारख्या मसाल्यांचा जेवणात वापर करा. [4, 16] हळदीतील 'करक्युमिन' आणि लसणातील 'अॅलिसिन' हे घटक नैसर्गिक अँटीबायोटिक म्हणून काम करतात, जे जंतूंशी लढण्यास मदत करतात. [2] रोज रात्री झोपण्यापूर्वी हळदीचे दूध पिणे हा एक उत्तम उपाय आहे. [2] याशिवाय, व्हिटॅमिन सी युक्त फळांचा आहारात समावेश करा. संत्री, मोसंबी, लिंबू आणि आवळा यांसारखी फळे पांढऱ्या रक्त पेशी वाढवण्यास मदत करतात, ज्यामुळे संक्रमणाशी लढण्याची ताकद मिळते. [2, 6, 12] दररोज सकाळी आले, तुळस आणि मधाचा काढा घेणे घशाच्या संसर्गापासून बचाव करते. [2]

आहारात काय समाविष्ट करावे?

पावसाळ्यात पचायला हलका, ताजा आणि गरम आहार घेणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते. [1, 8] आहारात मुगाच्या डाळीचे वरण, खिचडी, ओट्स आणि भाज्यांचे सूप यांचा समावेश करा. [8] फळभाज्यांमध्ये दुधी, पडवळ, कारले आणि भेंडी यांसारख्या भाज्या पचायला सोप्या असतात. [1, 8] धान्यांमध्ये जुने तांदूळ, ज्वारी आणि नाचणीची भाकरी खाणे उत्तम. [3, 9] पावसाळ्याच्या सुरुवातीला मिळणारी जांभूळ, पपई, नाशपती आणि आलूबुखार यांसारखी हंगामी फळे पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत करतात. [11] या काळात प्रोबायोटिक्सचे सेवन महत्त्वाचे आहे. दही किंवा ताक आतड्यांमधील चांगल्या जीवाणूंची वाढ करून पचन सुधारते. [5, 12] सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, पाणी नेहमी उकळून आणि कोमट करून प्यावे. यामुळे पाण्यातील जंतू नष्ट होतात आणि पोटाच्या तक्रारी कमी होतात. [2, 5]

कोणते पदार्थ पूर्णपणे टाळावेत?

पावसाळ्यात काही पदार्थ आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात. रस्त्यावरील उघडे पदार्थ, विशेषतः पाणीपुरी, भेळ आणि तळलेले पदार्थ जसे की वडापाव किंवा भजी खाणे टाळा. [1, 6, 10] कारण दूषित पाणी आणि अस्वच्छतेमुळे टायफॉइड, डायरिया आणि गॅस्ट्रोसारखे आजार होऊ शकतात. [10] पालेभाज्या जसे की पालक, मेथी आणि कोबी यांवर या काळात जंतू आणि अळ्या असण्याची शक्यता जास्त असते, त्यामुळे त्या शक्यतो टाळाव्यात किंवा गरम पाण्यात मीठ टाकून स्वच्छ धुवून, व्यवस्थित शिजवून खाव्यात. [5, 10] कच्चे सॅलड किंवा बाहेर कापलेली फळे खाऊ नयेत, कारण त्यावर बॅक्टेरिया वेगाने वाढतात. [1, 10] सी-फूड अर्थात मासे, खेकडे खाणे टाळावे, कारण हा माशांचा प्रजननाचा काळ असतो आणि पाणी दूषित असल्याने संसर्गाचा धोका वाढतो. [1, 4, 10] तसेच, कार्बोनेटेड थंड पेये आणि शिळे अन्न खाणे पूर्णपणे टाळणे महत्त्वाचे आहे. [1, 10]

आरोग्यासाठी अतिरिक्त टिप्स

योग्य आहारासोबतच काही सवयी बदलणेही पावसाळ्यात निरोगी राहण्यासाठी आवश्यक आहे. जेवण नेहमी ताजे आणि गरम असतानाच खा. [9] रात्रीच्या जेवणात पचायला जड पदार्थ खाऊ नका. मूग डाळीची खिचडी किंवा भाज्यांचे सूप हा एक उत्तम पर्याय आहे. [9] भरपूर झोप घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण झोपेत शरीर स्वतःची दुरुस्ती करते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करते. [2, 17] दररोज किमान ७-८ तास झोप घेणे आवश्यक आहे. [2] पावसाळ्यात बाहेर जाऊन व्यायाम करणे शक्य नसल्यास घरातल्या घरात योगा, प्राणायाम किंवा हलके व्यायाम करावेत. [2, 15] वैयक्तिक स्वच्छतेची काळजी घेणे, जसे की बाहेरून आल्यावर हात-पाय स्वच्छ धुणे, यांसारख्या लहान पण महत्त्वाच्या गोष्टी संसर्ग टाळण्यास मदत करतात. या काळात घरात कापूर किंवा अगरबत्ती जाळल्याने वातावरण शुद्ध राहण्यास मदत होते. [14]