स्वप्न एका जागतिक स्पर्धेचे
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला फुटबॉल ऑलिम्पिक स्पर्धेचा एक भाग होता. पण व्यावसायिक फुटबॉलचा प्रसार वाढत असताना, केवळ हौशी खेळाडूंना संधी देणाऱ्या ऑलिम्पिकच्या नियमांमुळे अनेक उत्तम खेळाडू या जागतिक मंचापासून
दूर होते. फिफाचे तिसरे अध्यक्ष ज्युल्स रिमेट (Jules Rimet) यांनी फुटबॉलसाठी एका स्वतंत्र, जागतिक स्पर्धेची कल्पना मांडली. त्यांचा उद्देश व्यावसायिक आणि हौशी अशा सर्वोत्कृष्ट खेळाडूंना एकत्र आणून 'खरा' विश्वविजेता ठरवणे हा होता. १९२८ मध्ये ॲमस्टरडॅम येथे झालेल्या फिफाच्या बैठकीत या कल्पनेला मूर्त स्वरूप देण्याचा निर्णय झाला आणि फुटबॉलच्या इतिहासातील एका नव्या युगाची पायाभरणी झाली.
यजमानपदाचा मान उरुग्वेला
पहिल्या विश्वचषकाचे यजमानपद कोणाला द्यायचे हा एक महत्त्वाचा प्रश्न होता. अनेक युरोपीय देशांची इच्छा असतानाही, फिफाने हा मान दक्षिण अमेरिकेतील लहानशा देश उरुग्वेला दिला. याची दोन प्रमुख कारणे होती. पहिले म्हणजे, उरुग्वे १९३० मध्ये आपल्या स्वातंत्र्याचे शतक साजरे करत होता आणि दुसरे म्हणजे, उरुग्वेचा फुटबॉल संघ त्यावेळी जगात सर्वोत्तम मानला जात होता, कारण त्यांनी १९२४ आणि १९२८ साली ऑलिम्पिकमध्ये सुवर्णपदक जिंकले होते. उरुग्वेने स्पर्धेत सहभागी होणाऱ्या संघांचा प्रवासखर्च उचलण्याची आणि एक नवीन भव्य स्टेडियम बांधण्याची तयारी दर्शवल्याने यजमानपदावर शिक्कामोर्तब झाले.
सहभागातील आव्हाने आणि संघांचा प्रवास
उरुग्वेमध्ये स्पर्धा आयोजित करण्याच्या निर्णयामुळे युरोपीय देशांमध्ये नाराजी पसरली. अटलांटिक महासागर ओलांडून जहाजाने दक्षिण अमेरिकेपर्यंतचा प्रवास करणे अत्यंत वेळखाऊ आणि खर्चिक होते. त्या काळात युरोप आर्थिक महामंदीने ग्रासलेले होते, त्यामुळे अनेक संघांनी या स्पर्धेत सहभागी होण्यास नकार दिला. ज्युल्स रिमेट यांनी स्वतः पुढाकार घेऊन फ्रान्स, बेल्जियम, युगोस्लाव्हिया आणि रोमानिया या चार युरोपीय संघांना सहभागी होण्यासाठी तयार केले. हे संघ एकाच जहाजातून प्रवास करत उरुग्वेला पोहोचले. एकूण १३ संघांनी या स्पर्धेत भाग घेतला, ज्यात ७ दक्षिण अमेरिकेतील, ४ युरोपमधील आणि २ उत्तर अमेरिकेतील संघ होते. विशेष म्हणजे, हा एकमेव विश्वचषक होता ज्यात पात्रता फेरी (qualifying round) खेळवली गेली नाही; संघांना थेट आमंत्रित करण्यात आले होते.
स्पर्धेचे स्वरूप आणि तो ऐतिहासिक अंतिम सामना
१३ संघांना चार गटांमध्ये विभागण्यात आले होते आणि प्रत्येक गटातील विजेता संघ थेट उपांत्य फेरीत दाखल झाला. स्पर्धेतील पहिला गोल फ्रान्सच्या लुसियन लॉरेंटने मेक्सिकोविरुद्धच्या सामन्यात नोंदवला, ज्यामुळे त्यांचे नाव इतिहासात कायमचे कोरले गेले. उपांत्य फेरीत अर्जेंटिनाने अमेरिकेचा आणि यजमान उरुग्वेने युगोस्लाव्हियाचा प्रत्येकी ६-१ अशा मोठ्या फरकाने पराभव करत अंतिम फेरीत धडक मारली. ३० जुलै १९३० रोजी राजधानी माँटेव्हिडिओ येथील एस्तादियो सेंतेनारियो स्टेडियमवर ९०,००० पेक्षा जास्त प्रेक्षकांच्या साक्षीने हा अंतिम सामना खेळवला गेला. दोन्ही कट्टर प्रतिस्पर्धी संघ अंतिम सामन्यात वापरल्या जाणाऱ्या चेंडूवरून भांडले. अखेरीस, फिफाच्या हस्तक्षेपाने पहिल्या हाफमध्ये अर्जेंटिनाचा चेंडू आणि दुसऱ्या हाफमध्ये उरुग्वेचा चेंडू वापरण्याचे ठरले. मध्यंतरापर्यंत अर्जेंटिना २-१ ने आघाडीवर होता. पण दुसऱ्या हाफमध्ये जोरदार पुनरागमन करत उरुग्वेने सामना ४-२ असा जिंकला आणि फुटबॉलचा पहिला विश्वविजेता होण्याचा मान पटकावला.
पहिल्या वर्ल्डकपचा अविस्मरणीय वारसा
१९३० च्या विश्वचषकात अनेक अडचणी होत्या. प्रवासाच्या समस्यांपासून ते स्टेडियमच्या अपूर्ण कामांपर्यंत अनेक गोष्टी अनियोजित होत्या. पण या स्पर्धेने एका मोठ्या स्वप्नाची मुहूर्तमेढ रोवली. या स्पर्धेच्या यशामुळे फुटबॉल हा खेळ जगभरातील लोकांच्या हृदयापर्यंत पोहोचला. ज्युल्स रिमेट यांनी पाहिलेले स्वप्न सत्यात उतरले होते आणि एका लहानशा ट्रॉफीने संपूर्ण जगाला एकत्र आणणाऱ्या खेळाची ताकद दाखवून दिली. यानंतर दर चार वर्षांनी होणारी ही स्पर्धा आज जगातील सर्वात मोठा आणि लोकप्रिय क्रीडा महोत्सव बनली आहे. त्या पहिल्या, धाडसी पावलामुळेच आज आपण लिओनेल मेस्सी आणि किलियन एमबाप्पेसारख्या खेळाडूंची जादू पाहू शकतो. तो पहिला विश्वचषक केवळ एक स्पर्धा नव्हती, तर तो एका जागतिक क्रांतीचा प्रारंभ होता.
