पावसाळ्यात 'ही' लक्षणं दिसल्यास लगेच डॉक्टरकडे जा!

• पावसाळ्यात तीव्र ताप, थंडी वाजणे आणि डोकेदुखी ही मलेरिया किंवा डेंग्यूची लक्षणे असू शकतात.
• सतत उलट्या, जुलाब आणि कावीळ ही लक्षणे दूषित पाण्यामुळे होणाऱ्या गंभीर आजारांचे संकेत आहेत.
• श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा पायांत वेदना होणे हे न्यूमोनिया किंवा लेप्टोस्पायरोसिसचे लक्षण आहे.

पावसाळा उकाड्यापासून दिलासा देतो, पण सोबत अनेक आजारपणही घेऊन येतो. सामान्य सर्दी-खोकला आणि गंभीर आजार यांतील फरक ओळखणे महत्त्वाचे आहे. काही लक्षणे अशी आहेत की ती दिसल्यास अजिबात वेळ न घालवता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक ठरते.

तीव्र ताप आणि थंडी वाजणे

पावसाळ्यात ताप येणे सामान्य वाटत असले तरी, तीव्र आणि सततचा ताप हे गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते. जर ताप १०१ अंश फॅरनहाइटपेक्षा जास्त असेल आणि तो दोन-तीन दिवसांपेक्षा अधिक काळ टिकत असेल, तर दुर्लक्ष करू नका. थंडी वाजून ताप येणे हे विशेषतः मलेरियाचे प्रमुख लक्षण आहे. मलेरियामध्ये थंडी वाजून ताप येतो आणि घाम येऊन उतरतो. डेंग्यूमध्येही तीव्र ताप येतो. त्यामुळे, जर ताप कमी होत नसेल आणि थंडी वाजत असेल तर त्वरित वैद्यकीय तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे मलेरिया किंवा इतर गंभीर संसर्गाचे निदान होऊ शकते.

तीव्र डोकेदुखी आणि अंगदुखी

तापासोबत असह्य डोकेदुखी, विशेषतः डोळ्यांच्या मागील बाजूस दुखणे, हे डेंग्यूचे महत्त्वाचे लक्षण मानले जाते. डेंग्यूला 'ब्रेकबोन फिवर' असेही म्हणतात, कारण यामध्ये हाडे आणि सांध्यांमध्ये तीव्र वेदना होतात. चिकुनगुनियामध्येही सांधेदुखी मोठ्या प्रमाणात असते, जी अनेकदा रुग्णाला हालचाल करणेही कठीण करून टाकते. जर तुम्हाला तापासोबत तीव्र डोकेदुखी, सांधेदुखी किंवा स्नायूदुखीचा अनुभव येत असेल, तर घरगुती उपचारांवर अवलंबून न राहता डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

पोटाचे विकार: उलट्या आणि जुलाब

पावसाळ्यात दूषित पाणी आणि अन्नामुळे पोटाचे विकार वाढतात. सतत उलट्या होणे किंवा जुलाब लागणे हे कॉलरा, गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस किंवा टायफॉइडसारख्या आजारांचे लक्षण असू शकते. यामुळे शरीरातील पाणी कमी होऊन डिहायड्रेशनचा गंभीर धोका निर्माण होतो. जर उलट्या किंवा जुलाब थांबत नसतील, पोटात तीव्र वेदना होत असतील किंवा शौचातून रक्त पडत असेल, तर ही धोक्याची सूचना आहे. अशावेळी त्वरित रुग्णालयात जाणे आवश्यक आहे.

त्वचेवर लाल पुरळ येणे

तापासोबत त्वचेवर लाल रंगाचे चट्टे किंवा पुरळ दिसणे हे डेंग्यू किंवा गोवरसारख्या विषाणूजन्य संसर्गाचे लक्षण असू शकते. डेंग्यूमध्ये ताप सुरू झाल्यानंतर काही दिवसांनी त्वचेवर पुरळ दिसू लागतात. लेप्टोस्पायरोसिसमध्येही त्वचेवर पुरळ येऊ शकतात. त्वचेवरील हे बदल शरीरातील अंतर्गत बदलांचे संकेत देतात, त्यामुळे या लक्षणाकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.

डोळे आणि त्वचा पिवळी पडणे

जर डोळे आणि त्वचा पिवळसर दिसत असेल आणि लघवीचा रंग गडद पिवळा येत असेल, तर हे काविळीचे म्हणजेच हिपॅटायटीसचे (Hepatitis) लक्षण आहे. पावसाळ्यात दूषित पाण्यामुळे हिपॅटायटीस ए आणि ई चा धोका वाढतो. याशिवाय, लेप्टोस्पायरोसिसच्या गंभीर प्रकारातही काविळीची लक्षणे दिसू शकतात. कावीळ यकृताच्या (liver) गंभीर आजाराचे लक्षण असल्याने, अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.

श्वास घेण्यास त्रास होणे

सर्दी-खोकल्यासोबत जर श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, छातीत दुखत असेल किंवा दम लागत असेल, तर हे न्यूमोनिया किंवा गंभीर श्वसन संसर्गाचे लक्षण असू शकते. विशेषतः लहान मुले आणि वृद्ध व्यक्तींमध्ये हा धोका अधिक असतो. कोविड-१९ नंतर श्वास घेण्याच्या त्रासाकडे अधिक गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. साधा वाटणारा खोकला आणि सर्दी जर श्वास घेण्यात अडथळा आणत असेल, तर वैद्यकीय मदत घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.

पाण्यातून चालल्यानंतर ताप येणे

पावसाळ्यात अनेक ठिकाणी पाणी साचते. या साचलेल्या पाण्यातून किंवा चिखलातून चालल्यानंतर काही दिवसांनी ताप, तीव्र अंगदुखी, डोकेदुखी आणि विशेषतः पायांच्या पोटऱ्यांमध्ये वेदना जाणवत असतील, तर हे लेप्टोस्पायरोसिसचे लक्षण असू शकते. उंदीर आणि इतर प्राण्यांच्या मूत्राने दूषित झालेल्या पाण्यामुळे हा आजार पसरतो. जर वेळेवर निदान झाले नाही, तर तो मूत्रपिंड आणि यकृतासाठी जीवघेणा ठरू शकतो.