१. अपुरी आर्थिक योजना आणि भांडवलाची कमतरता
व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आणि तो सुरळीत चालवण्यासाठी पैशांची गरज असते. अनेक नवउद्योजक सुरुवातीच्या खर्चाचा अंदाज घेतात, पण दैनंदिन खर्च (Working Capital) आणि आकस्मिक खर्चासाठी तरतूद करत नाहीत. विक्रीतून
लगेच नफा मिळेलच असे नाही, अशा वेळी पैशांची कमतरता भासल्यास व्यवसाय अडचणीत येतो. त्यामुळे खर्चाचे आणि कमाईचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक आहे.
२. बाजारपेठेचा चुकीचा अंदाज
अनेकदा उद्योजक आपल्या उत्पादनाच्या किंवा सेवेच्या प्रेमात असतात. पण बाजारपेठेत त्या गोष्टीची खरोखर गरज आहे का, याचा अभ्यास ते करत नाहीत. जर ग्राहकांना तुमचे उत्पादन किंवा सेवा नको असेल, तर व्यवसाय यशस्वी होऊ शकत नाही. त्यामुळे कोणताही व्यवसाय सुरू करण्यापूर्वी सखोल बाजार संशोधन (Market Research) करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
३. चुकीचे व्यवसाय मॉडेल (Business Model)
तुमचे उत्पादन उत्तम असू शकते, पण ते ग्राहकांपर्यंत कसे पोहोचणार, त्यातून पैसे कसे मिळणार, याचा स्पष्ट आराखडा म्हणजेच 'बिझनेस मॉडेल' असणे आवश्यक आहे. उदा. किंगफिशर एअरलाइन्ससारखी कंपनी महागड्या सेवांवर लक्ष केंद्रित करत होती, पण भारतीय बाजारपेठेत कमी किमतीत सेवा देणाऱ्या कंपन्यांशी ती स्पर्धा करू शकली नाही. त्यामुळे मॉडेलमध्येच दोष असेल तर व्यवसाय कोसळायला वेळ लागत नाही.
४. अयोग्य टीम आणि व्यवस्थापनाचा अभाव
एकट्याने व्यवसाय चालवणे शक्य नसते. तुमच्यासोबत काम करणारी टीम योग्य आणि कुशल असणे आवश्यक आहे. अनेकदा मित्र किंवा नातेवाईकांना सोबत घेतले जाते, पण त्यांच्यात व्यावसायिक कौशल्याची कमतरता असू शकते. नेतृत्वाचा अभाव, टीममधील मतभेद आणि अकार्यक्षम व्यवस्थापन ही व्यवसायाच्या अपयशाची प्रमुख कारणे आहेत.
५. तीव्र स्पर्धा आणि बदलांकडे दुर्लक्ष
आज प्रत्येक क्षेत्रात प्रचंड स्पर्धा आहे. तुमचे स्पर्धक काय करत आहेत, ते ग्राहकांना काय नवीन देत आहेत, याकडे लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. बाजारात येणारे नवीन तंत्रज्ञान आणि बदल आत्मसात न केल्यास व्यवसाय काळाच्या मागे पडतो. स्पर्धेला तोंड देण्यासाठी सतत नाविन्यपूर्ण आणि ग्राहकाभिमुख असणे महत्त्वाचे आहे.
६. खराब विपणन (Marketing) आणि विक्री
तुमचे उत्पादन कितीही चांगले असले, तरी जोपर्यंत ते ग्राहकांपर्यंत पोहोचत नाही, तोपर्यंत ते विकले जाणार नाही. अनेक छोटे व्यावसायिक मार्केटिंग आणि सेल्समध्ये फरक करू शकत नाहीत. योग्य मार्केटिंग धोरणाशिवाय ग्राहकांना तुमच्या उत्पादनाची माहितीच मिळत नाही आणि विक्रीवर थेट परिणाम होतो.
७. ग्राहकांच्या प्रतिक्रियेकडे दुर्लक्ष
ग्राहक हा राजा असतो, हे केवळ बोलण्यापुरते नाही. जे व्यवसाय ग्राहकांचे ऐकत नाहीत, त्यांच्या सूचना आणि तक्रारींकडे दुर्लक्ष करतात, ते जास्त काळ टिकत नाहीत. ग्राहकांच्या प्रतिक्रियेतून तुम्हाला उत्पादन किंवा सेवेमध्ये सुधारणा करण्याची संधी मिळते. समाधानी ग्राहकच तुमचा व्यवसाय पुढे नेतो.
८. चुकीचे किंमत नियोजन (Pricing)
उत्पादनाची किंवा सेवेची किंमत खूप जास्त किंवा खूप कमी ठेवणे, दोन्हीही धोकादायक आहे. किंमत ठरवताना उत्पादन खर्च, स्पर्धकांची किंमत आणि ग्राहकांची देण्याची क्षमता याचा विचार केला पाहिजे. चुकीच्या किमतीमुळे एकतर ग्राहक दूर जातात किंवा व्यवसायाला नफाच मिळत नाही.
९. कायदेशीर बाबींकडे दुर्लक्ष
व्यवसाय सुरू करताना अनेक कायदेशीर परवानग्या, नोंदणी आणि करप्रणालीची पूर्तता करावी लागते. अनेक उद्योजक या गोष्टींकडे सुरुवातीला लक्ष देत नाहीत, ज्यामुळे भविष्यात कायदेशीर अडचणी निर्माण होतात आणि त्याचा फटका व्यवसायाला बसतो. योग्य कायदेशीर संरचना (Legal Structure) निवडणे देखील महत्त्वाचे आहे.
१०. उत्साहाचा आणि ध्येयाचा अभाव
व्यवसायात अनेक चढ-उतार येतात. सुरुवातीचा उत्साह कमी झाल्यावर अनेकजण हार मानतात. केवळ इतरांना पाहून किंवा पैसे कमावण्याच्या उद्देशाने व्यवसाय सुरू केल्यास तो जास्त काळ टिकत नाही. आपल्या कामाबद्दल आवड, आवड आणि दीर्घकालीन ध्येय असल्यासच उद्योजक कठीण काळातही टिकून राहतो.
