काय आहे गोल्डन बूट पुरस्कार?
फिफा विश्वचषकात जो खेळाडू सर्वाधिक गोल करतो, त्याला 'गोल्डन बूट' पुरस्काराने सन्मानित केले जाते. १९८२ पर्यंत हा पुरस्कार अधिकृतपणे दिला जात नव्हता, पण सर्वाधिक गोल करणाऱ्यांची नोंद ठेवली जात होती. १९८२ मध्ये
याला 'गोल्डन शू' असे नाव देण्यात आले, जे २०१० मध्ये 'गोल्डन बूट' असे बदलण्यात आले. जर दोन किंवा अधिक खेळाडूंनी समान गोल केले, तर ज्याने गोल करण्यासाठी जास्त मदत (असिस्ट) केली आहे, त्याला हा पुरस्कार मिळतो. त्यातही बरोबरी झाल्यास, जो खेळाडू सर्वात कमी वेळ मैदानावर खेळला आहे, तो विजेता ठरतो.
सुरुवातीचे गोलवीर (१९३० - १९५८)
१९३० च्या पहिल्या विश्वचषकात अर्जेंटिना च्या गिलेर्मो स्टॅबिले यांनी ८ गोल करून हा मान मिळवला. त्यानंतर चेकोस्लोव्हाकिया च्या ओल्डरिच नेजेडली (१९३४, ५ गोल) आणि ब्राझील च्या लिओनिदास (१९३८, ७ गोल) यांनी ही परंपरा पुढे चालवली. दुसऱ्या महायुद्धानंतर १९५० मध्ये पुन्हा ब्राझील च्या अदमीर यांनी ८ गोल करत आपले नाव इतिहासात नोंदवले. मात्र, १९५८ मध्ये फ्रान्स च्या जस्ट फॉन्टेन यांनी एकाच विश्वचषकात तब्बल १३ गोल करण्याचा विक्रम केला. हा विक्रम आजही अबाधित आहे आणि तो मोडणे जवळपास अशक्य मानले जाते.
दिग्गजांची परंपरा (१९६२ - १९७८)
१९६२ च्या विश्वचषकात एक अनोखी गोष्ट घडली. तब्बल सहा खेळाडूंनी प्रत्येकी ४ गोल करत सर्वाधिक गोल करण्याचा मान मिळवला. यामध्ये ब्राझील चे महान खेळाडू गॅरिंचा आणि वावा यांचा समावेश होता. यानंतर पोर्तुगाल चे युसेबियो (१९६६, ९ गोल) आणि पश्चिम जर्मनी चे महान स्ट्रायकर Gerd Müller 'डर बॉम्बर' (१९७०, १० गोल) यांनी आपल्या गोल करण्याच्या कौशल्याने जगाला थक्क केले. १९७४ मध्ये पोलंड चे ग्रेगॉर्झ लॅटो (७ गोल) आणि १९७८ मध्ये अर्जेंटिना ला विश्वविजेता बनवणारे नायक मारियो केम्पेस (६ गोल) हे गोल्डन बूटचे मानकरी ठरले.
गोल्डन शू ते गोल्डन बूट (१९८२ - १९९८)
१९८२ मध्ये इटली ला विश्वचषक जिंकून देण्यात सिंहाचा वाटा उचलणारे पाओलो रॉसी (६ गोल) हे अधिकृत 'गोल्डन शू' मिळवणारे पहिले खेळाडू ठरले. त्यानंतर इंग्लंड चे गॅरी लिनेकर (१९८६, ६ गोल) आणि इटली च्या साल्वाटोर शिलाची (१९९०, ६ गोल) यांनी हा पुरस्कार जिंकला. १९९४ मध्ये रशिया चे ओलेग सालेन्को आणि बल्गेरिया चे ह्रिस्टो स्टोइचकोव्ह या दोघांना ६-६ गोलांसह विभागून हा पुरस्कार देण्यात आला. सालेन्को यांनी एकाच सामन्यात ५ गोल करण्याचा विक्रमही केला. १९९८ मध्ये क्रोएशिया चे डावर शुकर यांनी ६ गोल करत हा पुरस्कार पटकावला.
आधुनिक युगातील सुपरस्टार्स (२००२ - २०२२)
ब्राझील चे रोनाल्डो नाझारिओ यांनी २००२ मध्ये ८ गोल करत दमदार पुनरागमन साजरे केले. त्यानंतर जर्मनी चे मिरोस्लाव क्लोस (२००६, ५ गोल), थॉमस मुलर (२०१०, ५ गोल), कोलंबिया चे जेम्स रॉड्रिग्ज (२०१४, ६ गोल) आणि इंग्लंड चे हॅरी केन (२०१८, ६ गोल) हे विजेते ठरले. २०२२ च्या कतार विश्वचषकात फ्रान्स चे कायलियन एमबाप्पे यांनी अंतिम सामन्यात हॅटट्रिकसह एकूण ८ गोल करत हा पुरस्कार जिंकला.
२०२६: एमबाप्पेचे सलग दुसरे वर्चस्व
२०२६ च्या फिफा विश्वचषकात फ्रान्स च्या कायलियन एमबाप्पेने पुन्हा एकदा आपले वर्चस्व सिद्ध केले. त्याने संपूर्ण स्पर्धेत सर्वाधिक १० गोल करत सलग दुसऱ्यांदा 'गोल्डन बूट' पुरस्कारावर आपले नाव कोरले. उपांत्य फेरीपर्यंत लिओनेल मेस्सी आणि एमबाप्पे यांच्यात जोरदार स्पर्धा होती, परंतु तिसऱ्या स्थानासाठीच्या सामन्यात दोन गोल करत एमबाप्पेने आघाडी घेतली. अंतिम सामन्यात स्पेन कडून अर्जेंटिना चा पराभव झाला आणि मेस्सीला गोल करता आला नाही, ज्यामुळे एमबाप्पे चा मार्ग मोकळा झाला. एमबाप्पे सलग दोनदा हा पुरस्कार जिंकणारा इतिहासातील पहिला खेळाडू ठरला.
