सर्वात आधी ही ३ कामं करा
तुमचा फोन हरवला आहे किंवा चोरीला गेला आहे, हे लक्षात येताच क्षणाचाही विलंब न लावता काही गोष्टी तात्काळ करणे आवश्यक आहे. सर्वात आधी, तुमच्या मोबाईल सर्व्हिस प्रोव्हायडरला (उदा. जिओ, एअरटेल, वोडाफोन-आयडिया)
संपर्क साधा आणि तुमचे सिम कार्ड त्वरित ब्लॉक करा. यामुळे तुमच्या नंबरचा गैरवापर करून होणारे संभाव्य आर्थिक किंवा इतर घोटाळे टाळता येतात. दुसरी पायरी म्हणजे, शक्य असल्यास दुसऱ्या कोणाच्या फोनवरून तुमच्या नंबरवर कॉल करून पाहा. जर फोन जवळपासच कुठे पडला असेल, तर तो रिंग वाजल्याने सापडू शकतो. तिसरे आणि महत्त्वाचे काम म्हणजे, जर तुमच्याकडे अँड्रॉइड फोन असेल तर गुगलचे 'फाइंड माय डिव्हाइस' (Find My Device) किंवा आयफोन असेल तर 'फाइंड माय आयफोन' (Find My iPhone) या सेवेचा वापर करा. यासाठी दुसऱ्या डिव्हाइसवरून तुमच्या गुगल किंवा ॲपल आयडीने लॉग-इन करून तुम्ही फोनचे शेवटचे लोकेशन पाहू शकता, फोन लॉक करू शकता किंवा त्यातील सर्व डेटा दूरस्थपणे डिलीट करू शकता.
IMEI नंबरचे महत्त्व आणि पोलिसात तक्रार
फोन परत मिळवण्याच्या प्रक्रियेतील सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे तुमच्या फोनचा IMEI (International Mobile Equipment Identity) नंबर. हा १५ अंकी युनिक नंबर तुमच्या फोनच्या बॉक्सवर किंवा बिलावर लिहिलेला असतो. फोन चोरीला गेल्यास किंवा हरवल्यास, जवळच्या पोलीस स्टेशनमध्ये जाऊन एफआयआर (First Information Report) दाखल करणे अत्यंत आवश्यक आहे. तक्रार दाखल करताना तुम्हाला हा IMEI नंबर पोलिसांना द्यावा लागतो. पोलीस या नंबरच्या आधारे तुमचा फोन ट्रॅक करण्याचा प्रयत्न करतात. एफआयआरची एक प्रत तुमच्याकडे जपून ठेवा, कारण पुढील प्रक्रियेसाठी ती अनिवार्य असते.
संचार साथी (CEIR) पोर्टल: सरकारचे प्रभावी साधन
भारत सरकारने चोरीला गेलेले किंवा हरवलेले मोबाईल फोन शोधण्यासाठी 'संचार साथी' नावाचे एक अत्यंत प्रभावी वेब पोर्टल (https://sancharsaathi.gov.in/) सुरू केले आहे. या पोर्टलवरील सेंट्रल इक्विपमेंट आयडेंटिटी रजिस्टर (CEIR) या प्रणालीद्वारे तुम्ही तुमचा चोरीला गेलेला फोन ब्लॉक करू शकता. एकदा तुम्ही या पोर्टलवर तक्रार दाखल केली की, तुमचा IMEI नंबर ब्लॉक केला जातो. याचा अर्थ, त्या फोनमध्ये कोणतेही नवीन सिम कार्ड टाकल्यास त्यावर नेटवर्क येणार नाही. इतकेच नाही, तर कोणी नवीन सिम टाकण्याचा प्रयत्न केल्यास त्याची माहिती पोलिसांना आणि टेलिकॉम कंपनीला मिळते, ज्यामुळे फोन ट्रॅक करणे सोपे होते.
CEIR पोर्टलवर तक्रार कशी दाखल कराल?
संचार साथी पोर्टलवर तक्रार दाखल करण्याची प्रक्रिया सोपी आहे. सर्वप्रथम, तुम्हाला ceir.gov.in या वेबसाइटला भेट द्यावी लागेल. तिथे 'Block Stolen/Lost Mobile' हा पर्याय निवडा. यानंतर उघडणाऱ्या फॉर्ममध्ये तुम्हाला तुमच्या मोबाईलचा IMEI नंबर, फोनचे मॉडेल, कंपनी, मोबाईल हरवल्याची तारीख आणि ठिकाण अशी माहिती भरावी लागेल. सोबतच, तुम्हाला पोलीस तक्रारीची (FIR) प्रत आणि तुमचे ओळखपत्र (उदा. आधार कार्ड) अपलोड करावे लागेल. ही सर्व माहिती भरून अर्ज सबमिट केल्यानंतर तुम्हाला एक रिक्वेस्ट आयडी मिळेल. या आयडीचा वापर करून तुम्ही तुमच्या तक्रारीचे स्टेटस तपासू शकता. फोन परत मिळाल्यानंतर याच पोर्टलवरून तुम्ही तो अनब्लॉकही करू शकता.
तुमचा वैयक्तिक डेटा सुरक्षित ठेवा
फोन परत मिळवणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच तुमच्या वैयक्तिक डेटाचे संरक्षण करणेही महत्त्वाचे आहे. फोन हरवल्याचे लक्षात येताच, तुमच्या फोनमध्ये लॉग-इन असलेल्या सर्व महत्त्वाच्या खात्यांचे पासवर्ड बदला. यामध्ये गुगल अकाउंट, सोशल मीडिया (फेसबुक, इन्स्टाग्राम), नेट बँकिंग ॲप्स आणि इतर आर्थिक व्यवहार करणाऱ्या ॲप्सचा समावेश होतो. 'फाइंड माय डिव्हाइस' यांसारख्या सेवांचा वापर करून तुम्ही फोनमधील संपूर्ण डेटा कायमचा पुसून टाकू शकता, जेणेकरून त्याचा गैरवापर होणार नाही. ही एक छोटीशी सावधगिरी तुम्हाला भविष्यातील मोठ्या त्रासातून वाचवू शकते.
