अविश्वासाकडून आत्मविश्वासाकडे
१९८३ च्या विश्वचषकात भारतीय संघ 'अंडरडॉग' म्हणून उतरला होता. आधीच्या दोन विश्वचषकांमधील भारताची कामगिरी अतिशय निराशाजनक होती. त्यामुळे कोणीही भारताकडून मोठ्या अपेक्षा ठेवल्या नव्हत्या. पण कपिल देव यांच्या
संघाने सुरुवातीच्या सामन्यातच बलाढ्य वेस्ट इंडिजला हरवून सर्वांना आश्चर्याचा धक्का दिला. झिम्बाब्वेविरुद्धच्या सामन्यात १७ धावांत ५ गडी गमावल्यानंतर कर्णधार कपिल देव यांनी नाबाद १७५ धावांची ऐतिहासिक खेळी केली, ज्याने संघाचा आत्मविश्वास दुणावला. हा आत्मविश्वास अंतिम सामन्यात कामी आला. वेस्ट इंडिजसारख्या दोन वेळच्या विश्वविजेत्या संघाला केवळ १८३ धावांचे लक्ष्य देऊनही भारताने ४३ धावांनी विजय मिळवला. हा विजय म्हणजे केवळ एक स्पर्धा जिंकणे नव्हते, तर 'आम्हीही जिंकू शकतो' या भावनेचा तो विजय होता. या विजयाने भारतीय खेळाडूंची आणि चाहत्यांची मानसिकता कायमची बदलून टाकली.
आर्थिक क्रांतीची मुहूर्तमेढ
१९८३ च्या विजयापूर्वी बीसीसीआय (BCCI) आर्थिकदृष्ट्या फारशी मजबूत नव्हती. खेळाडूंना बक्षीस देण्यासाठी बीसीसीआयला एका कार्यक्रमाचे आयोजन करावे लागले होते. पण विश्वचषक जिंकल्यानंतर चित्र पूर्णपणे पालटले. क्रिकेटची लोकप्रियता प्रचंड वाढली आणि कंपन्या या खेळाकडे आकर्षित झाल्या. खेळाडूंना जाहिराती मिळू लागल्या आणि बीसीसीआयकडे पैशाचा ओघ वाढू लागला. १९९० च्या दशकात खासगी टीव्ही चॅनेल्सच्या आगमनानंतर तर क्रिकेटचे अर्थकारण पूर्णपणे बदलले. एकेकाळी सामने दाखवण्यासाठी दूरदर्शनला पैसे देणाऱ्या बीसीसीआयला आता प्रसारण हक्कांसाठी कोट्यवधी रुपये मिळू लागले. या आर्थिक ताकदीमुळेच बीसीसीआय आज जगातील सर्वात श्रीमंत क्रिकेट बोर्ड बनले आहे.
क्रिकेट बनला देशाचा धर्म
या विजयाने क्रिकेटला घराघरात पोहोचवले. कपिल देव यांची लॉर्ड्सच्या बाल्कनीमध्ये ट्रॉफी उंचावतानाची प्रतिमा प्रत्येक भारतीयाच्या मनात कोरली गेली. या विजयाने मुला-मुलींना क्रिकेट खेळण्यासाठी प्रेरित केले. सचिन तेंडुलकरसारख्या महान खेळाडूनेही आपल्या एका मुलाखतीत सांगितले होते की, १९८३ च्या विजयानेच त्याला क्रिकेट खेळण्याची प्रेरणा दिली. क्रिकेट आता केवळ एक खेळ राहिला नव्हता, तर तो एक राष्ट्रीय ओळख आणि जुनून बनला होता. कोणताही मोठा सामना असला की संपूर्ण देश एकत्र येऊन संघाला पाठिंबा देऊ लागला. खेळाडू आता केवळ खेळाडू नव्हते, तर ते देशाचे हिरो बनले होते. या विजयाने भारताला एकजूट करणारी एक नवी शक्ती दिली.
जागतिक क्रिकेटमधील दबदबा
१९८३ च्या विजयाने भारताला जागतिक क्रिकेटच्या नकाशावर एक महत्त्वाची जागा मिळवून दिली. यापूर्वी क्रिकेटचे नियम आणि निर्णय इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलियासारखे देश घेत असत. पण भारताच्या विजयानंतर आणि वाढत्या आर्थिक ताकदीनंतर बीसीसीआयचा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेत (ICC) प्रभाव वाढू लागला. १९८७ साली विश्वचषक इंग्लंडच्या बाहेर, भारतात आयोजित करण्यात आला, हे त्याचेच एक उत्तम उदाहरण होते. हळूहळू भारताचा आवाज आंतरराष्ट्रीय स्तरावर महत्त्वाचा मानला जाऊ लागला. आज भारतीय क्रिकेट बोर्ड (बीसीसीआय) हा जगातील सर्वात शक्तिशाली क्रिकेट बोर्ड मानला जातो आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील कोणताही मोठा निर्णय भारताच्या सहभागाशिवाय घेतला जात नाही.
