चूक लक्षात येताच तात्काळ काय करावे?
चुकून दुसऱ्या खात्यात पैसे पाठवल्याचे लक्षात येताच अजिबात वेळ वाया घालवू नका. सर्वप्रथम, केलेल्या व्यवहाराचा स्क्रीनशॉट घ्या. त्यामध्ये असलेला युनिक ट्रान्झॅक्शन रेफरन्स (UTR) किंवा ट्रान्झॅक्शन आयडी अत्यंत
महत्त्वाचा असतो, तो जपून ठेवा. यानंतर, तुम्ही ज्या UPI ॲपचा (उदा. Google Pay, PhonePe, Paytm) वापर केला आहे, त्याच्या कस्टमर सपोर्ट किंवा हेल्प सेक्शनमध्ये जाऊन तक्रार नोंदवा. ॲपमध्ये तुम्हाला 'Raise a dispute' किंवा 'Report an issue' असा पर्याय दिसेल, जिथे 'Incorrectly transferred to another account' हे कारण निवडून तुम्ही तक्रार दाखल करू शकता. यामुळे तुमच्या तक्रारीची अधिकृत नोंद होते.
बँकेकडे तक्रार कशी नोंदवावी?
UPI ॲपवर तक्रार नोंदवण्यासोबतच तुमच्या बँकेला या व्यवहाराबद्दल कळवणे सर्वात महत्त्वाचे आहे. तुम्ही तुमच्या बँकेच्या कस्टमर केअर हेल्पलाइन नंबरवर फोन करून किंवा जवळच्या शाखेत प्रत्यक्ष जाऊन याची माहिती देऊ शकता. बँकेला तक्रार देताना UTR नंबर, रक्कम, तारीख, वेळ आणि ज्या खात्यात पैसे गेले आहेत, त्याचा तपशील द्या. तुमची बँक या माहितीच्या आधारे ज्या व्यक्तीच्या खात्यात पैसे गेले आहेत, त्यांच्या बँकेशी संपर्क साधते आणि पैसे परत करण्याची विनंती करते. लक्षात ठेवा, तुम्ही जितक्या लवकर बँकेला माहिती द्याल, तितकी पैसे परत मिळण्याची शक्यता वाढते.
पैसे मिळवणारी व्यक्ती सहकार्य करत नसेल तर?
बऱ्याच प्रकरणांमध्ये, ज्या व्यक्तीला चुकून पैसे मिळाले आहेत, ती व्यक्ती प्रामाणिकपणे पैसे परत करते. पण जर समोरच्या व्यक्तीने पैसे परत करण्यास नकार दिला किंवा प्रतिसाद दिला नाही, तर प्रक्रिया थोडी गुंतागुंतीची होते. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार, कोणतीही बँक ग्राहकाच्या परवानगीशिवाय त्याच्या खात्यातून पैसे काढू शकत नाही. त्यामुळे, पैसे मिळवणार्या व्यक्तीची संमती आवश्यक असते. जर ती व्यक्ती सहकार्य करत नसेल, तर तुमची बँक फक्त मध्यस्थाची भूमिका बजावू शकते.
NPCI कडे तक्रार करण्याचा पर्याय
जर तुमच्या बँकेकडून ३० दिवसांच्या आत समाधानकारक प्रतिसाद मिळाला नाही किंवा काहीच कारवाई झाली नाही, तर तुम्ही नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) कडे तक्रार करू शकता. NPCI ही भारतातील सर्व UPI व्यवहार नियंत्रित करणारी संस्था आहे. तुम्ही त्यांच्या अधिकृत वेबसाइटवर (npci.org.in) जाऊन 'Dispute Redressal Mechanism' अंतर्गत तुमची तक्रार नोंदवू शकता. यासाठी तुम्हाला तुमच्या व्यवहाराचा संपूर्ण तपशील द्यावा लागेल. NPCI दोन्ही बँकांमध्ये समन्वय साधून प्रकरण सोडवण्याचा प्रयत्न करते.
अंतिम उपाय: बँकिंग लोकपाल आणि कायदेशीर मार्ग
बँक आणि NPCI कडूनही प्रकरण न सुटल्यास तुम्ही आरबीआयच्या बँकिंग लोकपाल (Banking Ombudsman) यांच्याकडे दाद मागू शकता. ही एक विनामूल्य सेवा आहे, जिथे डिजिटल व्यवहारांशी संबंधित तक्रारींचे निवारण केले जाते. सर्व प्रयत्न करूनही पैसे परत मिळाले नाहीत, तर शेवटचा पर्याय म्हणून कायदेशीर मार्ग अवलंबता येतो. चुकीने मिळालेले पैसे स्वतःकडे ठेवणे हे कायद्याने अयोग्य आहे. त्यामुळे तुम्ही त्या व्यक्तीविरोधात कायदेशीर नोटीस पाठवून किंवा पोलीस तक्रार दाखल करून पुढील कारवाई करू शकता.
