कधीच युद्ध न लढलेले जगातील देश कोणते? जाणून घ्या

• कोस्टा रिका, आइसलँड आणि पनामा यांसारख्या देशांनी सैन्य बरखास्त केले आहे.
• अनेक देश संरक्षणासाठी मोठ्या राष्ट्रांच्या करारांवर आणि तटस्थतेवर अवलंबून आहेत.
• स्वित्झर्लंडसारखे देश युद्धात नเข้ารताही स्वतःचे सुसज्ज सैन्य राखतात.

इतिहासाची पाने युद्धांच्या कहाण्यांनी भरलेली आहेत. पण तुम्हाला माहित आहे का की जगात असे काही देश आहेत ज्यांनी कधीही युद्धात भाग घेतला नाही? चला, या शांतताप्रिय देशांबद्दल आणि त्यांच्या या धोरणामागची कारणे जाणून घेऊया.

कोस्टा रिका: सैन्यावर खर्च करण्याऐवजी शिक्षण आणि आरोग्यावर भर

मध्य अमेरिकेतील कोस्टा रिका हा देश शांततेचे उत्तम उदाहरण आहे. १९४८ मध्ये झालेल्या एका लहान गृहयुद्धानंतर, या देशाने एक धाडसी निर्णय घेतला. १९४९ मध्ये त्यांनी आपले सैन्य पूर्णपणे बरखास्त केले. संविधानात बदल करून त्यांनी लष्करावर होणारा खर्च शिक्षण, आरोग्य आणि पायाभूत सुविधांवर वळवला. तेव्हापासून हा देश कोणत्याही संघर्षात सामील झालेला नाही. अंतर्गत सुरक्षेसाठी येथे पोलीस दल कार्यरत आहे, पण बाह्य आक्रमणाची भीती त्यांना नाही. हा देश लोकशाही, शांतता आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्यांचा पुरस्कर्ता म्हणून ओळखला जातो.

आइसलँड: नाटो सदस्य, पण सैन्य नाही

आइसलँड हा जगातील सर्वात शांत देशांपैकी एक म्हणून ओळखला जातो. विशेष म्हणजे, आइसलँडकडे स्वतःचे असे स्थायी सैन्य नाही. तरीही तो नाटो (NATO) संघटनेचा सदस्य आहे. या देशाची संरक्षण जबाबदारी इतर सदस्य राष्ट्रांसोबतच्या करारांवर अवलंबून आहे. दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात हा देश डेन्मार्कपासून स्वतंत्र झाला आणि तेव्हापासून त्याने आपली शांतता टिकवून ठेवली आहे. भौगोलिकदृष्ट्या वेगळे असल्यामुळे आणि तटस्थतेच्या धोरणामुळे आइसलँडने युद्धांपासून स्वतःला दूर ठेवले आहे.

युरोपातील लहान 'शांत' देश

युरोपच्या नकाशावर काही लहान देश आहेत, जे आपल्या शांततेच्या धोरणामुळे ओळखले जातात. लिकटेंस्टाईनने १८६८ मध्ये आपले सैन्य बरखास्त केले आणि तेव्हापासून ते तटस्थ आहे. संरक्षणासाठी हा देश स्वित्झर्लंडवर अवलंबून आहे. जगातील सर्वात लहान देश, व्हॅटिकन सिटी, रोमन कॅथोलिक चर्चचे केंद्र आहे. त्यांच्याकडे औपचारिक सैन्य नाही; पोपच्या सुरक्षेसाठी स्विस गार्ड्सची एक लहान तुकडी आहे, परंतु देशाच्या संरक्षणाची जबाबदारी इटलीने घेतली आहे. सॅन मारिनो हा जगातील सर्वात जुन्या प्रजासत्ताकांपैकी एक आहे आणि त्याने इतिहासात कधीही युद्धात भाग घेतला नाही. दुसऱ्या महायुद्धातही तो तटस्थ राहिला.

संरक्षण करार आणि भौगोलिक परिस्थिती

अनेक लहान देशांनी सैन्य न ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे कारण त्यांचे संरक्षण मोठे आणि शक्तिशाली देश करतात. प्रशांत महासागरातील अनेक बेट-राष्ट्र, जसे की पलाऊ, मार्शल आयलंड्स आणि मायक्रोनेशिया, यांच्या संरक्षणाची जबाबदारी अमेरिकेने घेतली आहे. तुवालू, सामोआ आणि किरिबाटी सारख्या देशांना ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडकडून संरक्षण सहाय्य मिळते. या देशांची दुर्गम भौगोलिक स्थिती आणि लहान आकार यामुळे ते आंतरराष्ट्रीय संघर्षांपासून दूर राहिले आहेत. पनामाने देखील १९९० मध्ये आपले सैन्य बरखास्त केले आणि आता अंतर्गत सुरक्षेसाठी पोलीस दलावर अवलंबून आहे.

तटस्थतेचे धोरण: स्वित्झर्लंडचे उदाहरण

स्वित्झर्लंडने १८१५ पासून अधिकृतपणे तटस्थतेचे धोरण स्वीकारले आहे. याचा अर्थ ते कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय संघर्षात कोणत्याही बाजूने सहभागी होत नाहीत. या धोरणामुळेच दोन महायुद्धांच्या काळातही स्वित्झर्लंड सुरक्षित राहू शकले. तथापि, 'युद्ध न करणे' आणि 'सैन्य नसणे' यात फरक आहे. स्वित्झर्लंडने युद्धात भाग घेतला नसला तरी, त्यांच्याकडे एक सुसज्ज आणि शक्तिशाली सैन्य आहे जे राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी सदैव तयार असते. त्यांची तटस्थता ही त्यांच्या शांततेची आणि स्थिरतेची गुरुकिल्ली ठरली आहे.