जगातील सर्वात सुखी देश कोणता? भारत कितव्या स्थानी?

• फिनलंडने सलग नवव्यांदा जगातील सर्वात आनंदी देश म्हणून स्थान राखले आहे.
• कोस्टा रिका चौथ्या स्थानावर असून भारताला १४७ देशांतून ११६ वे स्थान मिळाले.
• भारतातील तरुणांमध्ये वाढता तणाव आणि सोशल मीडियाचा वापर चिंतेचा विषय आहे.

जगात सर्वात आनंदी कोण आहे, हा प्रश्न नेहमीच कुतूहलाचा विषय असतो. संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक आनंद अहवालातून या प्रश्नाचे उत्तर मिळते. पाहूया २०२६ च्या अहवालानुसार कोणते देश आनंदाच्या शिखरावर आहेत आणि भारत कुठे आहे.

आनंद मोजण्याचे मापदंड नेमके काय?

जागतिक आनंद अहवाल देशांची क्रमवारी ठरवताना केवळ आर्थिक समृद्धी पाहत नाही, तर सहा महत्त्वाच्या घटकांचा विचार करतो. यामध्ये दरडोई सकल राष्ट्रीय उत्पादन (GDP), सामाजिक आधार (गरजेच्या वेळी कोणाचा तरी आधार असणे), निरोगी आयुर्मान, आपले निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य, उदारता (दानशूरपणा) आणि देशातील भ्रष्टाचाराची पातळी यांचा समावेश असतो. या सर्व घटकांच्या आधारे लोकांच्या जीवनातील समाधानाचा स्तर मोजला जातो. त्यामुळेच हा अहवाल केवळ देशाच्या आर्थिक प्रगतीवर नव्हे, तर नागरिकांच्या सर्वांगीण कल्याणावर प्रकाश टाकतो.

फिनलंड: सलग नवव्यांदा आनंदाच्या शिखरावर

२०२६ च्या अहवालानुसार, फिनलंडने सलग नवव्यांदा जगातील सर्वात आनंदी देश म्हणून आपले अव्वल स्थान कायम राखले आहे. फिनलंडच्या या यशामागे अनेक कारणे आहेत. तेथील मजबूत सामाजिक सुरक्षा प्रणाली, नागरिकांचा सरकार आणि एकमेकांवरील विश्वास, कमी भ्रष्टाचार, निसर्गाशी जवळीक आणि उत्तम कार्य-जीवन संतुलन (work-life balance) यांसारख्या गोष्टींमुळे तेथील नागरिकांचे जीवनमान उंचावले आहे. फिनलंडसोबतच इतर नॉर्डिक देश जसे की आइसलँड (दुसरे स्थान) आणि डेन्मार्क (तिसरे स्थान) यांनीही या यादीत आपले वर्चस्व कायम ठेवले आहे.

टॉप १० मधील इतर मानकरी आणि एक आश्चर्य

यादीतील टॉप १० देशांमध्ये नॉर्डिक देशांचा दबदबा असला तरी, इतर देशांनीही आपले स्थान निर्माण केले आहे. स्वीडन, नॉर्वे, नेदरलँड्स, स्वित्झर्लंड, लक्झेंबर्ग आणि इस्रायल या देशांचा यात समावेश आहे. मात्र, या वर्षीचा सर्वात मोठा आश्चर्यकारक बदल म्हणजे कोस्टा रिका या लॅटिन अमेरिकन देशाने थेट चौथ्या स्थानावर घेतलेली झेप. मजबूत सामाजिक आणि कौटुंबिक संबंधांच्या जोरावर हा देश आनंदी देशांच्या यादीत इतक्या वर पोहोचला आहे. विशेष म्हणजे, सलग दुसऱ्या वर्षी अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा यांसारखे मोठे इंग्रजी भाषिक देश टॉप १० मध्ये स्थान मिळवू शकलेले नाहीत.

यादीत भारत कुठे आहे? चित्र काय सांगते?

आता सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न, या जागतिक आनंद यादीत भारत कुठे आहे? २०२६ च्या अहवालानुसार, १४७ देशांच्या यादीत भारताला ११६ वे स्थान मिळाले आहे. गेल्या वर्षीच्या ११८ व्या स्थानावरून दोन अंकांनी सुधारणा झाली असली तरी, ही क्रमवारी अजूनही चिंतेचा विषय आहे. कारण नेपाळ (९९) आणि पाकिस्तान (१०४) यांसारखे शेजारी देश या यादीत भारताच्या पुढे आहेत. या क्रमवारीवरून असे दिसून येते की केवळ आर्थिक विकास दराचा वेग वाढवून चालणार नाही, तर नागरिकांच्या जीवन समाधानावरही लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.

भारताच्या क्रमवारीमागील कारणे आणि तरुणांची चिंता

भारताची क्रमवारी तुलनेने कमी असण्यामागे अनेक सामाजिक आणि आर्थिक कारणे आहेत. अहवालानुसार, भारतातील वृद्धांमध्ये जीवन समाधान वाढलेले असले तरी, तरुणांमध्ये तणाव आणि एकाकीपणाची समस्या गंभीर होत चालली आहे. या वर्षीच्या अहवालात सोशल मीडियाच्या वापराचा तरुणांच्या मानसिक आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामावर विशेष भर देण्यात आला आहे. सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे तरुणांमधील आनंदाचे प्रमाण कमी होत असल्याचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. याशिवाय, प्रचंड लोकसंख्या, उत्पन्नातील विषमता, भ्रष्टाचाराची धारणा आणि शहरीकरणामुळे वाढणारी एकाकी जीवनशैली यांसारखे घटकही भारताच्या एकूण सरासरी गुणांवर परिणाम करतात.