केस, त्वचा आणि नखांवर परिणाम
आपले केस, त्वचा आणि नखं प्रामुख्याने केराटिन, कोलेजन आणि इलास्टिन यांसारख्या प्रथिनांपासून बनलेले असतात. शरीरात प्रथिनांची कमतरता निर्माण झाल्यास त्याचा पहिला परिणाम यावर दिसू लागतो. केस गळणे, पातळ होणे,
निस्तेज दिसणे, नखे कमकुवत होऊन सहज तुटणे आणि त्वचा कोरडी व खरखरीत होणे ही प्रथिने कमी असल्याची प्रमुख लक्षणे आहेत. पुरेसे प्रथिने न मिळाल्यास शरीर केसांची आणि नखांची वाढ थांबवून आवश्यक अवयवांकडे प्रथिनांचा पुरवठा करते.
सततचा थकवा आणि अशक्तपणा
जर पुरेशी विश्रांती घेऊनही तुम्हाला सतत थकल्यासारखे वाटत असेल, तर हे प्रथिनांच्या कमतरतेचे लक्षण असू शकते. प्रथिने शरीरातील ऊर्जेची पातळी आणि रक्तातील साखरेचे प्रमाण स्थिर ठेवण्यास मदत करतात. तसेच, हिमोग्लोबिन, जे शरीरात ऑक्सिजन वाहून नेते, ते देखील एक प्रकारचे प्रथिन आहे. प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे हिमोग्लोबिन कमी होऊन ॲनिमिया होऊ शकतो, ज्यामुळे प्रचंड थकवा आणि अशक्तपणा जाणवतो.
स्नायूंचे नुकसान आणि शरीराला सूज
स्नायूंच्या निर्मितीसाठी आणि दुरुस्तीसाठी प्रथिनांची गरज असते. आहारात प्रथिनांची कमतरता असल्यास शरीर ऊर्जेसाठी स्नायूंमधील प्रथिनांचा वापर करू लागते, ज्यामुळे स्नायू कमकुवत होतात आणि त्यांचा आकार कमी होऊ लागतो. यासोबतच, रक्तातील अल्ब्युमिन नावाच्या प्रथिनाची पातळी कमी झाल्यास शरीरात पाणी जमा होऊ लागते. यामुळे पाय, घोटे, हात आणि चेहऱ्यावर सूज येते, या स्थितीला 'एडिमा' असे म्हणतात.
वारंवार आजारी पडणे
रोगप्रतिकारशक्ती प्रणालीतील अँटीबॉडीज प्रथिनांपासून बनलेल्या असतात, ज्या शरीराला जिवाणू आणि विषाणूंपासून वाचवतात. शरीरात प्रथिनांची कमतरता असल्यास रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते. यामुळे व्यक्ती वारंवार आजारी पडू शकते आणि सर्दी, ताप किंवा इतर संक्रमणांना सहज बळी पडते. तसेच, जखम झाल्यास ती भरून येण्यासही जास्त वेळ लागतो, कारण नवीन पेशींच्या निर्मितीसाठी प्रथिनांची आवश्यकता असते.
सतत भूक लागणे आणि मानसिक बदल
प्रथिने खाल्ल्याने पोट भरल्याचे समाधान मिळते आणि लवकर भूक लागत नाही. जर तुमच्या आहारात प्रथिनांचे प्रमाण कमी असेल, तर तुम्हाला जेवणानंतरही लवकरच भूक लागू शकते आणि गोड पदार्थ खाण्याची इच्छा वाढू शकते. याशिवाय, मेंदूतील डोपामाइन आणि सेरोटोनिनसारखे न्यूरोट्रान्समीटर, जे आपला मूड नियंत्रित करतात, ते देखील प्रथिनांपासून तयार होतात. त्यांच्या कमतरतेमुळे चिडचिड होणे, लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे आणि मानसिक थकवा जाणवू शकतो.
प्रथिनांची कमतरता कशी दूर करावी?
आहारात प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करून ही कमतरता दूर करता येते. दूध, दही, पनीर, अंडी, मासे आणि चिकन हे प्रथिनांचे उत्तम मांसाहारी स्रोत आहेत. शाकाहारी व्यक्तींसाठी डाळी, कडधान्ये, सोयाबीन, टोफू, हरभरे, शेंगदाणे, बदाम आणि विविध बिया (उदा. भोपळ्याच्या, सूर्यफुलाच्या) फायदेशीर ठरतात. रोजच्या आहारात या पदार्थांचा संतुलित प्रमाणात समावेश केल्यास शरीराला आवश्यक प्रथिने मिळण्यास मदत होते.
