वनडे क्रिकेटला केव्हा आणि कधी झाली सुरुवात?

• मध्ये पावसामुळे कसोटी सामना रद्द झाल्याने पहिला वनडे सामना खेळला गेला.
• केरी पॅकरने रंगीत कपडे आणि पांढऱ्या चेंडूमुळे वनडे क्रिकेटला जागतिक ओळख दिली.
• च्या विश्वचषक विजयामुळे भारतात क्रिकेटची लोकप्रियता प्रचंड वाढली.

आज अब्जावधी लोकांच्या हृदयावर राज्य करणाऱ्या वनडे क्रिकेटचा जन्म एका अपघाताने झाला होता, हे तुम्हाला माहीत आहे का? कसोटी सामन्यातील पावसामुळे क्रिकेटला मिळालेल्या या नव्या स्वरूपाची गोष्ट खूपच रंजक आहे.

एका पावसामुळे सुरु झाले नवे पर्व

ही गोष्ट आहे १९७१ सालची. इंग्लंडचा संघ ऑस्ट्रेलियाच्या दौऱ्यावर ऍशेस मालिका खेळण्यासाठी गेला होता. मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंडवर (MCG) होणाऱ्या तिसऱ्या कसोटी सामन्याचे पहिले तीन दिवस पावसामुळे वाया गेले. सामना रद्द करण्याची वेळ आली होती, ज्यामुळे आयोजकांना मोठे आर्थिक नुकसान सहन करावे लागले असते. प्रेक्षकांची निराशा आणि आर्थिक नुकसान टाळण्यासाठी दोन्ही देशांच्या क्रिकेट बोर्डाच्या अधिकाऱ्यांनी एक क्रांतिकारी निर्णय घेतला. त्यांनी रद्द झालेल्या कसोटी सामन्याऐवजी मर्यादित षटकांचा एक सामना खेळवण्याचे ठरवले.

पहिला एकदिवसीय सामना आणि त्याचे स्वरूप

५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड यांच्यात मेलबर्न येथे इतिहासातील पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळवला गेला. हा सामना आजच्या ५० षटकांच्या सामन्यांप्रमाणे नव्हता, तर तो ४०-४० षटकांचा होता आणि प्रत्येक षटकात ८ चेंडू होते. खेळाडूंनी पारंपारिक पांढऱ्या गणवेशात आणि लाल चेंडूने हा सामना खेळला. या सामन्याला सुमारे ४६,००० प्रेक्षक उपस्थित होते, ज्यावरून या नवीन स्वरूपाची उत्सुकता दिसून येते. ऑस्ट्रेलियाने हा ऐतिहासिक सामना ५ गडी राखून जिंकला आणि इंग्लंडच्या जॉन एड्रिचला ८२ धावांच्या खेळीसाठी पहिला 'मॅन ऑफ द मॅच' पुरस्कार देण्यात आला.

वर्ल्ड सिरीज आणि केरी पॅकर यांची क्रांती

पहिला सामना जरी यशस्वी झाला असला तरी, वनडे क्रिकेटला खरी ओळख आणि ग्लॅमर मिळवून देण्याचे काम ऑस्ट्रेलियाचे माध्यम सम्राट केरी पॅकर यांनी केले. १९७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात त्यांनी 'वर्ल्ड सिरीज क्रिकेट' नावाची एक खाजगी स्पर्धा सुरू केली. याच स्पर्धेमुळे वनडे क्रिकेटमध्ये रंगीत कपडे, पांढरा चेंडू, रात्रीचे सामने (फ्लडलाइट्सखाली) आणि मल्टी-कॅमेरा अँगल यांसारख्या गोष्टींची सुरुवात झाली. सुरुवातीला अधिकृत क्रिकेट बोर्डांनी याला विरोध केला, पण प्रेक्षकांमध्ये याची लोकप्रियता इतकी वाढली की अखेरीस या सर्व गोष्टी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचा अविभाज्य भाग बनल्या.

विश्वचषकाने दिली जागतिक ओळख

एकदिवसीय क्रिकेटच्या लोकप्रियतेवर शिक्कामोर्तब करणारी घटना म्हणजे १९७५ साली इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्यात आलेला पहिला क्रिकेट विश्वचषक. 'प्रुडेंशियल कप' नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या स्पर्धेत ६०-६० षटकांचे सामने खेळवले गेले. वेस्ट इंडिज संघाने क्लाइव्ह लॉईडच्या नेतृत्वाखाली ही स्पर्धा जिंकून आपले वर्चस्व निर्माण केले. या विश्वचषकाच्या प्रचंड यशामुळे एकदिवसीय क्रिकेटला जागतिक स्तरावर एक नवीन ओळख मिळाली आणि कसोटी क्रिकेटला एक दमदार पर्याय उपलब्ध झाला. त्यानंतर दर चार वर्षांनी विश्वचषक स्पर्धा आयोजित करण्याची परंपरा सुरू झाली, जी आजही कायम आहे.

भारतीय क्रिकेट आणि १९८३ ची जादू

भारताने पहिला एकदिवसीय सामना १९७४ मध्ये खेळला. पण भारतीय क्रिकेटमध्ये वनडे क्रांती घडली ती १९८३ च्या विश्वचषक विजयाने. कपिल देव यांच्या नेतृत्वाखालील भारतीय संघाने बलाढ्य वेस्ट इंडिजला अंतिम सामन्यात हरवून इतिहास रचला. या एका विजयाने भारतात क्रिकेटचा खेळ एका धर्मासारखा बनवला. या विजयाने देशातील लाखो तरुणांना क्रिकेट खेळण्याची प्रेरणा दिली आणि सचिन तेंडुलकरसारख्या महान खेळाडूंच्या पिढीचा पाया घातला. या विजयानंतर भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI) जगातील सर्वात श्रीमंत आणि शक्तिशाली क्रिकेट बोर्ड बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करू लागले.