ट्रॉफी शुद्ध सोन्याची आहे, पण एक अट आहे!
फिफा विश्वचषक ट्रॉफी खरोखरच सोन्याची आहे, पण ती २४ कॅरेट म्हणजेच शुद्ध सोन्याची नाही. ही ट्रॉफी १८ कॅरेट सोन्यापासून बनलेली आहे. १८ कॅरेट सोन्याचा अर्थ त्यात ७५% शुद्ध सोनं असतं आणि बाकी २५% इतर धातू जसे
की तांबे आणि चांदी मिसळलेले असतात. यामुळे ट्रॉफीला मजबुती मिळते. अनेकदा लोकांना वाटतं की ही ट्रॉफी आतून पोकळ असेल, पण तसे नाही. मात्र, जर ही ट्रॉफी पूर्णपणे घन सोन्याची (solid gold) बनवली असती, तर तिचे वजन सुमारे ७० किलो झाले असते आणि ती खेळाडूंना उचलणे जवळजवळ अशक्य झाले असते. सध्याच्या ट्रॉफीचे वजन ६.१७५ किलो आहे, जे उचलण्यायोग्य आहे.
ट्रॉफीची रचना आणि डिझाइन
आज आपण जी ट्रॉफी पाहतो, ती १९७४ मध्ये पहिल्यांदा वापरली गेली. याची उंची ३६.८ सेंटीमीटर आहे. या ट्रॉफीची रचना इटालियन शिल्पकार सिल्व्हियो गॅझानिगा यांनी केली होती. या डिझाइनमध्ये दोन मानवी आकृत्या पृथ्वीला आपल्या खांद्यावर उंचावून धरताना दिसतात. हे डिझाइन खेळाडूंचा संघर्ष आणि विजयाचा आनंद दर्शवते. ट्रॉफीच्या तळाशी हिरव्या रंगाच्या मॅलाकाइट दगडाचे (malachite) दोन थर आहेत, जे फुटबॉलच्या मैदानाचे प्रतीक मानले जातात. या ट्रॉफीच्या मूळ डिझाइनसाठी ५३ सबमिशन्समधून गॅझानिगा यांच्या डिझाइनची निवड झाली होती.
मूळ ट्रॉफी आणि प्रतिकृती (Replica) यात काय फरक?
विश्वचषक जिंकणाऱ्या संघाला जी ट्रॉफी दिली जाते, ती मूळ नसते. अंतिम सामन्यानंतर विजयाच्या क्षणी खेळाडूंना मूळ ट्रॉफी दिली जाते, पण सेलिब्रेशननंतर ती फिफाकडे परत जाते. ही मूळ ट्रॉफी स्वित्झर्लंडमधील फिफा वर्ल्ड फुटबॉल म्युझियममध्ये अत्यंत सुरक्षित ठिकाणी ठेवली जाते. विजेत्या संघाला कायमस्वरूपी ठेवण्यासाठी मूळ ट्रॉफीची हुबेहूब प्रतिकृती (Replica) दिली जाते. ही प्रतिकृती सोन्याचा मुलामा दिलेली कांस्य (gold-plated bronze) धातूची असते. २००५ सालापासून हा नियम लागू करण्यात आला आहे, जेणेकरून मूळ ट्रॉफीची सुरक्षितता सुनिश्चित करता येईल.
या आधीची ट्रॉफी: जुल्स रिमेट ट्रॉफीचा थरारक इतिहास
१९७४ पूर्वी विश्वचषक विजेत्यांना 'जुल्स रिमेट ट्रॉफी' दिली जात होती. ही ट्रॉफी फिफाचे तिसरे अध्यक्ष जुल्स रिमेट यांच्या नावाने ओळखली जात होती. ही ट्रॉफी सोन्याचा मुलामा दिलेल्या स्टर्लिंग सिल्व्हरची होती. नियमांनुसार, जो देश तीन वेळा विश्वचषक जिंकेल, त्याला ही ट्रॉफी कायमची दिली जाईल. १९७० मध्ये ब्राझीलने तिसऱ्यांदा विश्वचषक जिंकून ही ट्रॉफी कायमची मिळवली. पण दुर्दैवाने, १९८३ मध्ये ब्राझीलमधून ही ट्रॉफी चोरीला गेली आणि ती कधीच सापडली नाही. असे मानले जाते की चोरांनी ती वितळवली असावी. या घटनेनंतरच सध्याची नवीन ट्रॉफी बनवण्यात आली.
ट्रॉफीची किंमत किती आहे?
फिफा विश्वचषक ट्रॉफीच्या सोन्याची किंमत अंदाजे ७ ते ८ लाख अमेरिकन डॉलर्सच्या आसपास आहे. तथापि, तिचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व पाहता, तिची वास्तविक किंमत २० दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सपेक्षा (अंदाजे १६० कोटी रुपये) जास्त मानली जाते. ही केवळ एक ट्रॉफी नसून फुटबॉलच्या इतिहासाचा, संघर्षाचा आणि जागतिक प्रतिष्ठेचा एक अमूल्य ठेवा आहे. म्हणूनच तिची किंमत केवळ सोन्याच्या वजनावर मोजता येत नाही, तर तिच्याशी जोडलेल्या भावना आणि प्रतिष्ठेमुळे ती अनमोल ठरते.
