आयुर्वेद काय सांगते?
आयुर्वेदानुसार पावसाळ्यात दही खाणे टाळण्याचा सल्ला दिला जातो. याचे मुख्य कारण म्हणजे पावसाळ्यात वातावरणात आर्द्रता जास्त असते आणि आपली पचनशक्ती नैसर्गिकरित्या मंदावलेली असते. दही पचायला जड मानले जाते.
आयुर्वेदानुसार, या काळात दही खाल्ल्याने शरीरातील 'कफ' दोष वाढू शकतो, ज्यामुळे सर्दी, खोकला, घशात खवखव आणि सायनससारख्या समस्या उद्भवू शकतात. तसेच, शरीरात अतिरिक्त श्लेष्मा तयार होऊन सांधेदुखीचा त्रास असलेल्या व्यक्तींना अधिक समस्या जाणवू शकते. शरीरातील पित्त आणि वात दोष वाढण्याची शक्यताही आयुर्वेद वर्तवते. त्यामुळे, पारंपारिक दृष्टिकोनातून पावसाळ्यात दही खाण्यावर मर्यादा घालण्यास सांगितले जाते.
आधुनिक विज्ञान आणि पोषणशास्त्र
दुसरीकडे, आधुनिक पोषणशास्त्रानुसार दही हे आरोग्यासाठी एक उत्तम अन्नपदार्थ आहे. दही प्रोबायोटिक्सचा उत्कृष्ट स्रोत आहे, म्हणजेच त्यात आपल्या आतड्यांसाठी फायदेशीर असलेले चांगले जीवाणू (बॅक्टेरिया) असतात. हे प्रोबायोटिक्स पचन सुधारण्यास आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढविण्यात मदत करतात, जी पावसाळ्यात होणाऱ्या संसर्गापासून बचाव करण्यासाठी आवश्यक असते. दह्यामध्ये कॅल्शियम, प्रथिने आणि इतर आवश्यक पोषक तत्वेही भरपूर प्रमाणात असतात. तज्ज्ञांच्या मते, दह्यातील प्रथिने दुधापेक्षाही लवकर पचतात. त्यामुळे, वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, पावसाळ्यात दही खाणे टाळण्याचे कोणतेही ठोस कारण नाही, उलट ते फायदेशीर ठरू शकते.
मग नेमका काय निष्कर्ष काढावा?
आयुर्वेद आणि आधुनिक विज्ञान या दोन्ही बाजू ऐकल्यावर गोंधळ होणे स्वाभाविक आहे. पण दोन्हीमध्ये एक समान धागा आहे - तो म्हणजे खाण्याची पद्धत. आयुर्वेदाचा सल्ला हा शतकांपूर्वीच्या जीवनशैलीवर आधारित असू शकतो, जिथे रेफ्रिजरेशनची सोय नव्हती आणि दही घरी बनवले जात असे. दमट हवामानात दह्यात हानिकारक जीवाणू वाढण्याचा धोका जास्त असतो. आजकाल आपल्याला ताजे आणि चांगल्या प्रतीचे दही सहज उपलब्ध होते. त्यामुळे, सरसकट दही टाळण्याऐवजी ते कसे आणि केव्हा खावे हे महत्त्वाचे आहे. ज्या लोकांना आधीपासूनच दमा, सांधेदुखी किंवा वारंवार सर्दी-खोकला होण्याचा त्रास आहे, त्यांनी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे. इतरांसाठी मात्र योग्य पद्धतीने दह्याचे सेवन करणे शक्य आहे.
पावसाळ्यात दही खाण्यासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स
जर तुम्हाला पावसाळ्यात दही खायचे असेल, तर काही सोप्या नियमांचे पालन करून तुम्ही संभाव्य त्रास टाळू शकता: १. ताजे दही वापरा: नेहमी ताजे, घरी लावलेले किंवा चांगल्या ब्रँडचे दही खा. आंबट किंवा शिळे दही खाणे टाळा, कारण त्यात हानिकारक जीवाणू वाढू शकतात. २. दिवसा खा, रात्री नको: दही शक्यतो दुपारच्या जेवणात खावे. सूर्यास्तानंतर किंवा रात्री दही खाणे टाळावे, कारण ते कफ वाढवू शकते. ३. थंड दही खाऊ नका: फ्रीजमधून काढलेले थंडगार दही लगेच खाऊ नका. ते रूम तापमानावर आल्यावर खा. ४. मसाल्यांचा वापर करा: दह्याचा थंड गुणधर्म कमी करण्यासाठी त्यात भाजलेल्या जिऱ्याची पूड, काळी मिरी पूड किंवा थोडे काळे मीठ घालून खा. यामुळे पचन सुलभ होते. ५. ताक हा उत्तम पर्याय: दह्याऐवजी ताक पिणे हा पावसाळ्यात एक उत्तम पर्याय आहे. ताक पचायला हलके असते आणि ते दह्यासारखेच फायदे देते. ६. प्रमाण कमी ठेवा: कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट असतो. पावसाळ्यात दही खाताना प्रमाणावर नियंत्रण ठेवा.
